Bivši generalni sekretar NATO Anders Fogh Rasmussen otvorio je novu stratešku raspravu u Evropi pozivom na stvaranje posebnog evropskog odbrambenog saveza, upozoravajući da se postojeći bezbjednosni okvir nalazi pod ozbiljnim pritiskom i da više ne garantuje sigurnost evropskog kontinenta u mjeri u kojoj je to ranije činio.
U nizu izjava koje su izazvale snažne reakcije u političkim i vojno-analitičkim krugovima, Rasmussen tvrdi da se NATO suočava s procesom postepene erozije, prije svega zbog sve izraženijih sumnji u dugoročnu pouzdanost američkog bezbjednosnog angažmana u Evropi.
“Evropa mora preuzeti odgovornost za sopstvenu odbranu”
Prema njegovim riječima, Evropa bi trebala hitno ubrzati proces strateške autonomije i razviti kapacitete za samostalnu odbranu, bez oslanjanja na neizvjesne političke promjene u Sjedinjenim Američkim Državama.
Rasmussen upozorava da politička previranja u Washingtonu i sve češće propitivanje obaveza iz člana 5 NATO ugovora otvaraju prostor za sigurnosnu nesigurnost u Evropi, što bi, prema njegovoj ocjeni, moglo imati dugoročne posljedice po stabilnost kontinenta.
Ideja “koalicije voljnih” i novi odbrambeni okvir
Kao alternativu postojećem sistemu, Rasmussen predlaže formiranje tzv. “koalicije voljnih” – grupe evropskih država koje bi ispunjavale stroge odbrambene kriterije i bile spremne na zajedničke sigurnosne garancije slične NATO-ovom članu 5.
U tom modelu, kako navodi, članstvo bi bilo uslovljeno visokim nivoom izdvajanja za odbranu, kao i sposobnošću država da aktivno učestvuju u zajedničkim vojnim operacijama, uz mehanizme koji bi spriječili blokade odlučivanja unutar saveza.
Rasmussen posebno naglašava potrebu za povećanjem evropske proizvodnje naoružanja i municije, ističući da trenutni kapaciteti nisu dovoljni za scenarije dugotrajnijih sigurnosnih kriza.
NATO ostaje, ali u izmijenjenoj ulozi
Iako predlaže novi paralelni evropski bezbjednosni okvir, Rasmussen ne isključuje NATO iz buduće arhitekture sigurnosti.
Naprotiv, on i dalje vidi NATO kao “temelj evropske odbrane”, posebno zbog uloge američkog nuklearnog odvraćanja, ali smatra da bi konvencionalne vojne sposobnosti Evrope morale biti značajno ojačane i djelimično nezavisne.
U tom kontekstu, njegov prijedlog ne znači zamjenu NATO-a, već redefinisanje odnosa unutar saveza i stvaranje dodatnog evropskog stuba odbrane koji bi bio operativno autonomniji.
Ukrajina kao ključni element nove sigurnosne arhitekture
Posebno mjesto u Rasmussenovoj viziji zauzima Ukrajina, koju vidi kao budućeg punopravnog učesnika evropskog odbrambenog sistema.
On ističe da ratno iskustvo i ubrzani razvoj ukrajinske vojne industrije predstavljaju važan faktor u jačanju ukupne evropske odbrane, posebno u kontekstu dugoročnog odvraćanja Rusije.
Politička podrška još neizvjesna
Iako Rasmussen navodi da je već započeo konsultacije s evropskim političkim liderima, uključujući i razgovore u Berlinu, za sada ne postoji formalna politička podrška njegovoj ideji.
On ipak poziva ključne evropske lidere da preuzmu inicijativu i otvore ozbiljnu stratešku debatu o budućnosti evropske sigurnosti, posebno u svjetlu globalnih promjena i sve izraženije multipolarne raspodjele moći.
Širi zaokret u evropskoj sigurnosnoj politici
Rasmussenove izjave dolaze u trenutku kada se u Evropi već vodi intenzivna rasprava o jačanju zajedničke odbrane i smanjenju zavisnosti od SAD-a, Kine i Rusije u ključnim sektorima.
Njegov prijedlog, iako još bez konkretne institucionalne forme, dodatno naglašava trend preispitivanja dosadašnjeg sigurnosnog modela koji je decenijama počivao na čvrstom transatlantskom partnerstvu.
U tom smislu, ideja o novom evropskom vojnom savezu ne predstavlja samo političku inicijativu, već i signal duboke transformacije evropskog strateškog razmišljanja u periodu rastućih globalnih tenzija.
