Protekla sedmica obilježena je dubokim podsjećanjem na jednu od najmračnijih stranica evropske i svjetske istorije – genocid u Srebrenici.
Njemački Bundestag simbolično je ovom temom otvorio svoje zasjedanje, međutim, ono što je uslijedilo predstavlja ozbiljan alarm za cijeli kontinent. Izjave poslanika ekstremno desničarske Alternative za Njemačku (AfD) nisu bile samo šokantne negacije pravno utvrđenih činjenica, već i ogoljena potvrda da se u srcu Evrope budi ideologija koja prijeti da ponovo potrese stabilnost i temelje liberalnih demokratija.
Između osuda i protesta, AfD je iskoristio priliku da propagira svoj politički narativ – obojen skepticizmom prema multikulturalizmu i otvorenošću, istovremeno zanemarujući istorijske činjenice i međunarodne presude. Ove ideje nisu izolovane, već predstavljaju dio šireg fenomena: sve jačeg talasa desnice koja se na mnogim mjestima Evrope polako, ali sigurno učvršćuje, dobivajući podršku naroda nezadovoljnih aktuelnim političkim i ekonomskim stanjem.
Novi politički krajolik u Evropi
Ne radi se više o marginalnim grupama. Alternative za Njemačku stabilno drži oko 20% podrške, dok Francuska svjedoči skoro neprekidnim usponima Nacionalnog okupljanja Marine Le Pen. U Velikoj Britaniji Reform UK slovi za najbrže rastuću stranku, a Italija je već dala priliku Salvini-ju i njegovoj desničarskoj politici da učestvuju u vlasti. Slični trendovi prisutni su i u Austriji, Mađarskoj, Slovačkoj, gdje Orban i Fico vladaju državama s oštrim nacionalističkim i često euroskeptičnim pristupom.
Ova politička transformacija nije samo pitanje unutrašnjih odnosa u pojedinim zemljama. Radi se o novoj realnosti koja snažno utiče na geopolitiku, međunarodne odnose i, prije svega, odnose sa državama poput Bosne i Hercegovine. Dok je ranije Evropa predstavljala sigurno uporište i partner za Bosnu i regiju, nova politička klima nosi potencijalnu opasnost – Evropu koja je manje spremna da pruži podršku, a više sklona da usvaja izolacionističke i nacionalističke politike.
Bosna i Hercegovina na udaru nove realnosti
Politički lideri u BiH morali bi se već sada ozbiljno zapitati kako će izgledati njihova država u svijetu u kojem najvažniji evropski saveznici možda neće imati interesa da je brane ili podrže. Mogućnost da u narednih deset godina Evropa postane mjesto neprijateljski raspoloženo prema Bosni i Hercegovini, makar se činila udaljenom, ne smije se ignorisati.
U tom kontekstu, pozivanje na međunarodno pravo i postojeće saveze može se pokazati nedovoljno. Odnos međunarodne zajednice prema Ukrajini i Palestini već je pokazao kako pravne norme gube svoju snagu u situacijama kada interesi velikih sila dolaze u pitanje. Bosna i Hercegovina se tako ne može oslanjati samo na prijateljstva koja su često prolazna i uslovljena.
Priprema za novu eru
Kako bi se sačuvala državnost i integritet, neophodno je jačanje svih nivoa državnih institucija. Ovo nije puko ponavljanje političkih floskula – radi se o temeljnim sigurnosnim, pravnim i organizacionim kapacitetima koji će omogućiti državi da izdrži spoljne pritiske i unutrašnje turbulencije.
Od lokalnih zajednica, preko kantonalnih i entitetskih vlasti, pa sve do državnih institucija, svaki nivo mora biti spreman na efikasnu saradnju i brzo reagovanje. Također, regionalna i međunarodna diplomatska aktivnost mora se usmjeriti na sklapanje novih partnerstava, ne nužno unutar okvira Evropske unije, već sa zemljama i entitetima koji pokazuju dugoročni interes za stabilnost Balkana.
Ključni dio ovih priprema je ulaganje u razvoj ekonomije, posebno u strateške sektore poput namjenske industrije, obrazovanja i privlačenja investicija koje mogu osigurati samoodrživost zemlje. Samo država koja je ekonomski i institucionalno snažna može odoljeti pritiscima novog evropskog političkog okruženja.
Historijski izazov pred nama
Pred Bosnom i Hercegovinom i njenim narodima nalazi se izazov kakav nisu doživjeli od raspada Jugoslavije i ratnih sukoba 90-ih. Nije riječ samo o vanjskim političkim pritiscima, već i o unutrašnjoj spremnosti da se sačuva zajednički identitet i državnost u vremenima kada će svaka slabost biti iskorištena.
Biti spreman za “novu Evropu” znači više od puke retorike. To je obaveza koja zahtijeva političku volju, strateško planiranje i jedinstvo. Ako ova generacija političara ne uspije da postavi te temelje, istorija možda neće biti blaga prema onima koji su imali priliku, ali nisu iskoristili šansu da sačuvaju svoj narod i državu.
