Godišnjica NATO bombardovanja SRJ: Dan kada je svijet odlučio da više neće trpjeti Miloševića

Prije 24 godine 24. marta u 19. 45 sati zračne snage NATO počele su bombardovanje Beograda, tadašnje SRJ.

Napadi su trajali 11 sedmica i u njima je, prema različitim procjenama poginulo između 1.200 i 2.500 ljudi, vojnika i policajaca, ali tačan broj civilnih žrtava nikada nije saopćen.

Solana izdao naređenje

Odluku o bombardovanju donio je generalni sekretar NATO-a Havijer Solana ( Javijer Solana), te je naređenje proslijeđeno komandantu NATO-a, američkom generalu Vesliju Klarku (Wesley Clark).

Akcija NATO-a, koju je Vlada Slobodana Miloševića odmah nazvala agresijom, uslijedila je je nakon što su bez najave prekinuti pregovori o rješenju krize na Kosovu u francuskom dvorcu Rambouilletu.

Teški pregovori

Predstavnici međunarodne zajednice, prije svih EU-a, mjesecima su pregovarali s Miloševićem u nastojanju da se okonča represija protiv albanskog stanovništva na Kosovu, da se tadašnja vlada SRJ privoli na povlačenje svojih vojnih postrojbi s Kosova, da se omogući povratak svim albanskim izbjeglicama, kojih je tada već bilo više desetina hiljada, te da se međunarodnim promatračima dopusti dolazak na Kosovo.

Za to vrijeme srpske paravojne jedinice na Kosovu su činile stravične zločine, a kolone sa desetinama hilljada Albanaca kretala se prema Makedoniji, dok su drugi bležali preko Prokletija u Albaniju.

Milošević je deklarativno na dio zahtjeva pristao, ali konkretno je malo toga doista sproveo u djelo. U zajedničkom saopštenju, izdanom nakon susreta s tadašnjim ruskim predsjednikom Borisom Jeljcinom, Milošević je sasvim izričito odbio zahtijev za povlačenje svojih vojnih jedinica i jedinica specijalne policije s Kosova, opravdavajući to navodnim terorizmom albanskih boraca u redovima Oslobodilačke vojske Kosova.

Nastavljena represija

Istovremeno je nastavljena i represija srbijanskih snaga sigurnosti protiv civilnog albanskog stanovništva, a povod za početak ratnih operacija, bio je stravičan masakr u kosovskom mjestu Račka. 15. januara 1999. je u tom selu ubijeno 45 kosovskih Albanaca među žrtvama su bili i jedna žena, jedno dijete te jedan starac.

Nakon toga je međunarodna zajednica izgubila strpljenje s Miloševićevom politikom.

Odluku o napadu na SRJ saopštio je 23. marta uvečer Solana, a sljedećeg dana, 24. marta u 19.45 NATO je započeo vazdušne udare krstarećim raketama tomahavk i avijacijom po cijeloj teritoriji Srbije i Crne Gore.

Strateški bombarderi

Devetnaest zemalja NATO-a bombardovalo je SR Jugoslaviju sa brodova u Jadranu, iz četiri vazduhoplovne baze u Italiji, podržane strateškim bombarderima koji su polijetali iz baza u zapadnoj Evropi, a kasnije i iz SAD.

Tokom bombardovanja izvršeno je 2.300 vazdušnih udara na 995 objekata širom zemlje.

Glavni cilj napada bila su vojna postrojenja, kasarne, skladišta oružja i municije te vojna infrastruktura Srbije, cilj je bilo slabljenje bojevog potencijala Vojske Jugoslavije. Naročito u drugoj polovici vojne akcije su također teško oštećeni infrastruktura te privredni objekti na području Srbije.

Prihvatanje sporazuma u Rambujeu, tadašnjeg jugoslovenskog rukovodstva vjerovatno bi dovelo do toga da akcija Sjevernoatlantske alijanse (NATO) pod nazivom “Saveznička snaga” nikada ne bude sprovedena, kazao je penzionisani general Wesley Clark – bivši glavnokomandujući evropskih snaga NATO-a u vrijeme intervencije u Saveznoj Republici Jugoslaviji 1999. – okončane 10. juna.

Sporazum u Kumanovu

Bombardovanje je okončano potpisivanjem Vojnotehničkog sporazuma u Kumanovu 9. juna 1999. godine, a tri dana kasnije počelo je povlačenje snaga SRJ sa Kosova.

Sljedećeg dana je Vijeće sigurnosti UN usvojio Rezoluciju 1244 o Kosovu gdje je upućeno 37.200 vojnika Kfora iz 36 zemalja, sa zadatkom da čuvaju mir, bezbjednost i povratak više stotina hiljada kosovskih Albanaca u njihove domove.

Historija je pokazala da je bombradovanje SRJ 1999. godine bilo neophodno i legitimno, jer je zaustavilo nasilje, a izbeglice su mogle da se vrate kući, dok je KFOR pomogao da se na Kosovu stvori sigurno okruženje za sve, uključujući i srpske zajednice, izjavio je tada generalni sekretar NATO-a Jens Stoltenberg.

On je za srbijanske medije dodao da zna kako ‘’NATO još izaziva kontroverze u Srbiji".

Mnogima su i dalje bolne uspomene na zračnu kampanju 1999. godine. Još je teže onima koji su izgubili voljene.

“Ta kampanja nikada nije bila usmjerena protiv srpskog naroda. Naprotiv. Cilj je bio da se zaštite civili u širem regionu, tako što će se zaustaviti akcije Miloševićevig režima koje je međunarodna zajednica osudila‘’, rekao je Stoltenberg prilikom posjete Srbiji 2018. godine.

Kosovo je proglasilo nezavisnost te ga je priznalo više od 100 zemalja.

Nakon Ohridskih pregvora sve se glasnije govori da će čak i doći do međusobnog priznanja između Kosova i Srbije.