Sprečavanje prodora dronova tipa Shahed-136 u gradska područja zahtijeva kombinovanu upotrebu borbenih aviona, teških mitraljeza i slojevite protivvazdušne odbrane, upozoravaju vojni stručnjaci.
Iran je, prema dostupnim podacima, do sada upotrijebio više od 1.000 ovih bespilotnih letjelica, ali raspolaže velikim zalihama i kapacitetom da sedmično proizvede stotine novih. To ih čini dugoročnom i održivom prijetnjom, posebno u scenariju masovnih napada.
Analitičari preporučuju primjenu taktike koja je razvijena u Ukrajini – postavljanje teških mitraljeza i protivavionske artiljerije (AAA) na krovove zgrada, na periferiji gradova i na mobilne platforme poput kamioneta, uz dodatnu podršku helikoptera kao drugog sloja zaštite.
Velika Britanija je saopćila da će angažovati ukrajinske stručnjake kako bi pomogli partnerima iz zemalja Perzijskog zaljeva u suzbijanju iranskih napada dronovima. Cilj je uspostaviti efikasne i finansijski održive sisteme presretanja, kako bi se sačuvale skupe rakete poput THAAD sistema, čije jedno presretanje košta oko 12 miliona dolara, te raketa Patriot, čija cijena iznosi oko milion dolara po komadu.
Dron Shahed-136 kreće se relativno sporo – maksimalnom brzinom od oko 185 kilometara na sat – ali nosi bojevu glavu težine između 36 i 50 kilograma i ima domet do 2.500 kilometara. U masovnim napadima, čak i mali procenat dronova koji probije odbranu može izazvati značajnu štetu.
Prema najnovijim podacima, Iran je ispalio 541 dron prema UAE, 283 prema Kuvajtu, devet prema Bahreinu, 12 prema Kataru i desetine prema Jordanu. Dva drona su ispaljena i prema britanskoj zračnoj bazi RAF Akrotiri na Kipru, ali su presretnuta – vjerovatno djelovanjem jednog od osam lovaca Eurofighter Typhoon stacioniranih u bazi.
Sistemi protivzračne odbrane
Jedan od najsavremenijih sistema je Skyranger 35, mobilni protivavionski top kalibra 35 mm koji proizvodi Rheinmetall. Njemačka vlada je naručila 600 jedinica ovog sistema. Revolverski top ispaljuje do 1.000 metaka u minuti, s dometom od 4.000 metara i pokrivenošću od 360 stepeni, uz korištenje snažnog AESA radara za detekciju dronova, krstarećih raketa i aviona.
Dostupnija opcija je i njemački sistem Flakpanzer Gepard, opremljen dvostrukim topovima Oerlikon kalibra 35 mm.
U borbi protiv dronova koriste se i specijalizovani sistemi za elektronsko ometanje, iako imaju ograničen domet i mogu izazvati kolateralne smetnje drugim komunikacijskim i odbrambenim sistemima.
Uloga borbenih aviona
Ključnu ulogu u prvoj liniji odbrane imaju borbeni avioni poput Dassault Rafale, F-16 Fighting Falcon i Eurofighter Typhoon. Zahvaljujući naprednim radarima, mogu pratiti rojeve dronova i manevrisati iza njih radi obaranja topovima ili raketama zrak-zrak.
U krajnjem slučaju, piloti mogu primijeniti i taktiku preleta iznad drona koristeći mlazni potisak za destabilizaciju, slično metodama korištenim tokom Falklands War.
Značajnu ulogu imaju i ukrajinski piloti na avionima F-16 Fighting Falcon, koji svakodnevno presreću dronove lansirane prema njihovim gradovima. Stručnjaci ističu da je najveći izazov pravovremeno otkrivanje i neutralizacija dronova dovoljno daleko od urbanih zona kako bi se spriječilo da krhotine padnu na naseljena područja.
Isplativija rješenja i izazovi
SAD su razvile i isplativije opcije poput laserski navođene rakete Hydra kalibra 70 mm, kao i sistema Advanced Precision Kill Weapon System (APKWS II), čija cijena iznosi oko 20.000 dolara po projektilu, znatno manje od drugih presretača.
Međutim, uspješna odbrana zahtijeva visoku koordinaciju između aviona, radara, raketnih sistema i kopnenih položaja kako bi se izbjegli incidenti „prijateljske vatre“. Jedan takav incident već se dogodio u Kuvajtu, gdje su greškom oborena tri američka borbena aviona.
Dodatni izazov predstavlja iranska sposobnost brze i decentralizovane proizvodnje. Procjene govore da jedan inženjer, uz dostupne dijelove, može sastaviti do 12 dronova u jednoj smjeni. Zbog jednostavne konstrukcije, Shahed se može proizvoditi u manjim radionicama bez potrebe za velikim industrijskim postrojenjima.
Baterije od deset dronova mogu se lako rasporediti i lansirati iz podzemnih garaža, parkinga ili šumskih područja, što znatno otežava njihovo otkrivanje i neutralizaciju prije lansiranja.
Zaključno, samo integrisana protivzračna odbrana – koja uključuje avione, radare, rakete, artiljeriju i elektronsko ratovanje – može pružiti efikasnu zaštitu od masovnih napada dronovima, uz stalno prilagođavanje taktika promjenjivoj prijetnji.
