Parlamentarni izbori 2025. godine donijeli su dramatične promjene na političkoj sceni Njemačke, oblikujući novu dinamiku u najvećoj evropskoj ekonomiji.
Stranka CDU, predvođena Fridrihom Mercom, odnijela je pobjedu, dok je desničarska Alternativa za Njemačku (AfD) ostvarila ogroman napredak, udvostručivši podršku na 20,8 odsto i učvrstivši se kao druga najjača politička snaga u zemlji. Odlazeći kancelar Olaf Šolc i njegova Socijaldemokratska partija (SPD) doživjeli su debakl, osvojivši svega 16,4 odsto glasova – najgori rezultat u decenijama.
AfD širi uticaj: dominacija na istoku, rast na zapadu
Izborna mapa podsjetila je na doba Hladnog rata – istok Njemačke preplavljen je svijetloplavom bojom AfD-a, osim u Berlinu i dijelu Lajpciga, dok je zapad ostao uglavnom u konzervativnoj crnoj, posebno u Bavarskoj, gdje CSU zadržava dominaciju. Ipak, primjetan je trend širenja AfD-a i na zapadne pokrajine, što ukazuje na raspad tradicionalne lojalnosti prema etabliranim strankama.
AfD je posebno privukao birače politikom “remigracije”, kojom se zalaže za deportaciju migranata koji su počinili krivična djela. Iako liderka stranke Alis Vajdel insistira da AfD nije ekstremistička već konzervativna i libertarijanska opcija, njemački sud je prošle godine odbacio žalbu stranke na presudu kojom je označena kao organizacija krajnje desnice. Tri istočne pokrajine – Tiringija, Saksonija i Saksonija-Anhalt – već su AfD proglasile desničarskim ekstremistima, dok njihov lider u Tiringiji Bjorn Heke ostaje kontroverzna figura nakon što je dva puta osuđen za korištenje nacističkog slogana „Sve za Njemačku“.
Uprkos izbornom uspjehu, AfD ostaje izolovan u Bundestagu zbog takozvanog “Brandmauera”, barijere koju su postavile tradicionalne stranke kako bi spriječile saradnju s desnicom.
Rekordna izlaznost pokazala rast političke polarizacije
Odziv birača na ovim izborima bio je najveći u posljednje četiri decenije – čak 82,5 odsto Nijemaca izašlo je na birališta, što odražava visoku političku tenziju i mobilizaciju birača. U posljednjim sedmicama kampanje održano je čak devet televizijskih debata, što je dodatno podgrijalo interesovanje javnosti.
Krah vladajuće koalicije: povlačenje ključnih lidera
Katastrofalni rezultati SPD-a, Zelenih i FDP-a izazvali su tektonske potrese u političkoj eliti. Kristijan Lindner, lider liberala (FDP), prvi je najavio povlačenje iz politike nakon što njegova stranka nije osvojila nijedan poslanički mandat. Olaf Šolc, iako će formalno ostati kancelar do formiranja nove vlade, saopštio je da se povlači iz političkog vrha, dok je lider Zelenih Robert Habek takođe podnio ostavku nakon što je njegova stranka pala ispod 12 odsto podrške.
Uspon Ljevice kroz TikTok generaciju
Iako se očekivalo da će Die Linke doživjeti kolaps nakon odlaska Sare Vagenkneht i osnivanja njene populističke stranke BSW, tradicionalna Ljevica uspjela je da se vrati na političku scenu zahvaljujući viralnoj kampanji na društvenim mrežama. Kopredsjednica stranke Hajdi Rajhinek postala je internet senzacija nakon govora u kojem je strastveno branila politički zid protiv AfD-a, što joj je donijelo 580.000 pratilaca na TikToku i skoro sedam miliona pregleda.
AfD, međutim, nije zaostajao u digitalnoj borbi – Alis Vajdel bila je još veća zvijezda izbora na društvenim mrežama, prikupivši 935.000 pratilaca.
Politički jaz među generacijama
Ovi izbori su potvrdili duboku generacijsku podjelu u Njemačkoj. Prema istraživanjima TV ARD, čak 25 odsto glasača od 18 do 24 godine podržalo je Ljevicu, dok je AfD osvojio 21 odsto ove starosne grupe. S druge strane, birači stariji od 35 godina ostali su vjerni tradicionalnim konzervativnim strankama, posebno CDU/CSU, s nešto većom podrškom među muškarcima nego ženama.
Njemačka ulazi u novu političku fazu u kojoj će se etablirane stranke morati prilagoditi promjenama ili rizikovati dalju eroziju podrške. Izbori 2025. ne samo da su preoblikovali njemački parlament, već su otvorili vrata političkim izazovima koji će oblikovati budućnost zemlje.
