Kurti steže obruč oko Vučića: Izručenje Radoičića kao novi uslov dijaloga i simbol kraha srbijanske politike prema Kosovu

Kurti dodatno komplikuje poziciju srbijanskog predsjednika Aleksandra Vučića uvođenjem novog uvjeta za nastavak dijaloga: izručenje Milana Radoića iz Srbije radi suđenja za teroristički čin u Banjskoj...

Uvjerljiva pobjeda Pokreta Vetevendosje i Albina Kurtija na parlamentarnim izborima na Kosovu nije donijela političko iznenađenje, već jasnoću. Građani Kosova potvrdili su nastavak političkog kursa izgrađenog na snažnom suverenističkom diskursu, čvrstom pregovaračkom stavu prema Beogradu i jasnom odbacivanju bilo kakvog rješenja koje bi, iz perspektive Prištine, moglo proizvesti novu „Republiku Srpsku“ na sjeveru Kosova. Ovim rezultatom konačno su raspršene i posljednje preostale iluzije da bi se politička scena u Prištini mogla promijeniti u smjeru povoljnijem za interese zvaničnog Beograda.

Nova vlada, koja je u suštini nastavak prethodne, suočava se s istim glavnim izazovima: nastavkom procesa normalizacije odnosa sa Srbijom i implementacijom Briselskog sporazuma i Ohridskog sporazuma. U središtu ovog procesa ostaje formiranje Zajednice opština sa srpskom većinom, pitanje oko kojeg su pregovori godinama zastali, a politički odnosi su se više puta sukobljavali.

U tom kontekstu, prema ovoj kritičkoj ocjeni, režim u Srbiji obmanjuje javno mnjenje kada govori o „Zajednici srpskih opština“, budući da pravno ne postoje srpske opštine, već samo opštine u kojima Srbi čine etničku većinu. Sve opštine na Kosovu su kosovske opštine, realnost koju je Kurti, kao premijer, uspio učvrstiti u praksi tokom proteklog perioda. Kao što je istaknuto, dovoljno je posjetiti službenu web stranicu Vlade Srbije da se vidi da čak i sam Beograd koristi termin „Zajednica srpskih opština“.

Kurti dodatno komplikuje poziciju srbijanskog predsjednika Aleksandra Vučića uvođenjem novog uvjeta za nastavak dijaloga: izručenje Milana Radoića iz Srbije radi suđenja za teroristički čin u Banjskoj. Nakon što je pokazao snažnu izbornu podršku, Kurti sada kombinira taj politički kapital s očiglednim slabljenjem Vučića u Europskoj uniji i Sjedinjenim Američkim Državama, s ciljem osiguranja dodatnih koristi za Kosovo u narednom razdoblju.

U međuvremenu, međunarodna zajednica već dugo insistira na tome da je formiranje Zajednice obaveza koja proizilazi iz Briselskog sporazuma i preduslov za evropski napredak Kosova. Međutim, Kurtijeva izborna pobjeda značajno je ojačala njegovu poziciju da uslovi ovaj proces. Kao ključni argument, Priština ističe nedostatak saradnje Beograda u krivičnom gonjenju odgovornih za događaje u Banjskoj, koje kosovske institucije i dio međunarodne zajednice opisuju kao teroristički napad s ciljem podrivanja ustavnog poretka i teritorijalnog integriteta Kosova.

Kurti je više puta ponovio da, unutar ustavnog i pravnog sistema Kosova, neće dozvoliti stvaranje entiteta sa izvršnim ili sigurnosnim ovlaštenjima sličnim onima koje ima Republika Srpska u Bosni i Hercegovini. Prema njegovom tumačenju, takav aranžman bi predstavljao trajni izvor nestabilnosti i potencijalnu osnovu za separatističke aktivnosti kriminalnih struktura na sjeveru Kosova. U tom smislu, očekuje se da će nova vlada Kosova izraditi Statut Udruženja i organizovati ga u suštini kao dio lokalne samouprave Republike Kosovo, bez suštinskih veza sa Beogradom. Takav pristup takođe nailazi na podršku Evropske unije i Sjedinjenih Američkih Država, koje ne žele stvaranje još jedne disfunkcionalne države na Zapadnom Balkanu.

Jeste li primijetili da se ne spominje „Srpska lista“? Prema ovom gledištu, nije je potrebno ni spominjati. Radi se o maloj grupi političkih predstavnika blisko povezanih s Aleksandrom Vučićem, s kojima se ne očekuje ozbiljan dijalog, upravo zbog njihovih direktnih veza sa strukturama koje su napale vojnike KFOR-a u maju 2023. i s počiniocima terorističkog čina u Banjskoj.

Trebamo imati na umu da su se, prema članu 14 Briselskog sporazuma, obje strane obavezale da neće ometati jedna drugu na putu ka Evropskoj uniji. Iz tog razloga, i od Beograda i od Prištine se očekuje da pokažu spremnost za evropska, kompromisna i demokratska rješenja u okviru već postignutih sporazuma, umjesto da ih selektivno tumače.

Za zvanični Beograd, rezultati izbora na Kosovu nose još dublje i neugodnije značenje. Strategija koja je pretpostavljala destabilizaciju sjevernog Kosova i održavanje stalnog pritiska na Prištinu donijela bi političke promjene i "povoljnijeg" sagovornika nije uspjela. Ova pogrešna procjena povezana je s nizom drugih grešaka, od nerealnih očekivanja o povratku Donalda Trumpa do oslanjanja na lične i neformalne kanale utjecaja u Washingtonu.

Režim Aleksandra Vučića nije ispunio svoje obaveze prema Washingtonskom sporazumu iz 2020. godine, čime je iscrpljen ograničeni nivo dobre volje koji je postojao tokom prve administracije Donalda Trumpa. U novoj konfiguraciji američke moći, ni Richard Grenell ni Rudolph Giuliani, ličnosti u koje je Beograd godinama politički investirao, trošeći milione dolara na neefikasno i amatersko lobiranje, nisu ostali. Skandal poznat kao afera "Generalštab" dodatno je kompromitovao Vučića, efektivno ga isključivši iz kruga potencijalnih saveznika unutar Trumpovog političkog okruženja.

Istovremeno, Trumpov hronični nedostatak interesa za Zapadni Balkan, koji on doživljava kao ekonomski perifernu regiju, otvorio je prostor za rastući utjecaj Njemačke i Turske, dvije regionalne sile čiji se interesi često direktno sukobljavaju s politikom sadašnjeg režima u Beogradu. Rezultat je potpuni slom Vučićeve regionalne strategije: za samo nekoliko godina, Srbija je od samoproglašenog "regionalnog lidera" postala sve izolovaniji akter, sa sve većom ulogom satelita Rusije.

U takvom disbalansu snaga i političkog pozicioniranja, Beograd će se suočiti sa sve većim pritiskom i smanjenim stvarnim uticajem na procese vezane za Kosovo. Srednjoročno gledano, scenario u kojem Kosovo postaje članica Evropske unije i NATO-a prije Srbije nije nezamisliv. Takav razvoj događaja predstavljao bi završni simbolički i politički čin dugog procesa tokom kojeg je Srbija, kroz pogrešne procjene i propuštene prilike, izgubila gotovo svaki uticaj nad pitanjem koje je decenijama smatrala centralnim državnim interesom.

Ako želi izbjeći takav ishod, Beograd će se morati suočiti sa stvarnošću, a ta stvarnost je danas očigledno nepovoljnija nego što je bila prije samo nekoliko godina. Nacionalizam, radikalizam i rusofilija pojavljuju se kao strukturne „bolesti“ Srbije, gurajući zemlju ka marginalizaciji i političkoj irelevantnosti. Nažalost, prema ovom kritičkom pogledu, čak ni alternativa Vučiću, oličena u studentskoj listi, ne uspijeva jasno prepoznati ovaj problem. Pod opravdanjem potrebe za „sveobuhvatnim“ pristupom rušenju režima, nacionalistički narativi i mit o „kosovskom paktu“ i dalje dominiraju u njihovim redovima.

Realnost je da Vučića nije značajno oslabila opozicija, već uglavnom njegova pogrešna vanjska politika. Međutim, ova tema, kao što je spomenuto, bit će obrađena u posebnoj analizi koja slijedi.