Sarajevske mahale kriju brojne legendarne priče. O davnom vremenu i ljudima koji su ostavili trag.
U tim uskim sarajevskim sokacima, ispod sarajevskog naselja Sedrenik, u ulici Rogina, smjestila i Džamija Rogo Zade ili Vinogradska kako je još nazivaju.
Kako je na uzvišici, iz dvorišta ove džamije pruža se očaravajući pogled na Sarajevo.
Slovi za najmanju džamiju u Evropi, a upućeni kažu jedna od najmanjih u svijetu.
Izgrađena je 1660. godine. Njena sveukupna površina iznosi malo više od 50 metara kvadratnih. Uz džamiju je turbe.
Porijeklo imena Vinogradska džamija
Sagradili su je mađarski muslimani koji su, bježeći od progona inkvizicije, doselili u sarajevsko naselje iznad Sumbul mahale.
Rogo je kako se pretpostavlja ime graditelja džamije, a zade bi označavalo osobu plemenitu ili plemenita roda.
Legenda kaže da su među mađarskim doseljenicima bile tri bogate i poznate porodice koje su čuvajući svoju vjeru pobjegle gotovo bez ičega. Naselili su se ovdje u sjeveroistočnom dijelu Sarajeva na plodnu zemlju za uzgoj vinove loze. Njihove žene su u malim zavežljajima sačuvale grančice vinove loze, koju su tu zasadile po čemu se i kraj i ulica kasnije nazvao Vinograd.
Prvo troje od mađarskih doseljenika ukopani su ispred džamije Rogo Zade. Narod im je kasnije tu podigao drveno turbe. Turbe je opstalo stotinama godina, a 1970. godine džematlije su ga ozidale. Takvo je i danas.
Čudotvorno turbe, gdje se moli za rod i porod
O turbetu džamije Rogo Zade kruže brojne legende. Tako su po predanju za vrijeme Austro-Ugarske sarajevski momci često posjećivali turbe u Vinogradu. Tu su od Allaha dž. š. tražili da ih zaštiti od regrutiranja u austrougarsku vojsku, u koju su po tadašnjem zakonu, morali ići.
“Ovo je mjesto sto posto provjereno. Ko bi otišao gore dova bi mu se odmah primala zbog zatova, evlija, duhovnih velikana. ( evlije su vjernici potpuno predani Allahu, nemaju negativnih i ružnih emocija prema drugima, ne osjećaju zavist, neprijateljstvo, oholost, mržnju, prijezir. Nastoje upotpuniti farzove, stroge islamske dužnosti, često obavljaju nafile, dobra djela. Allahu se umiljavaju dugim sedždama i činjenjem raznih vrsta ibadeta, strahopoštovanjem – takvalukom, učenjem Kur’ana, dobrovoljnim postom)
O ovom posebnom mjestu, gdje su skonačile evlije, svjedoče veliki broj ispunjenih želja , murada. Ovdje su dolazile sarajevske žene moleći se da im Gospodar podari rod i porod’’, priča imam džamije Rogo Zade efendija Belmin Bošnjić.
U haremu džamije se nalazi i mezarje sa dvadesetak nišana (spomenika).
Među tim nišanima nalaze se i oni koji imaju udubljenja. Mještani pričaju da su ta udubljenja ostavljena kod velikih vjernika kako bi se skupljala kišnica koja bi tako postajala ljekovita.
Mezari evlija
Druga specifičnost su nišani koji su isti i na glavi i na nogama.
“Tarihe su natpisi na nišanima u stihovima ili prozama na arapskom jeziku. Nema godine rođenja ni smrti. Takvi nišani, stavljani su maktubima. To su ljudi koji su ubijeni po sili zakona, bilo šerijatskog, bilo svjetovnog. Ovi ukopani u turbetu nisu ubijeni, ali su im stavili ove nišane jer su ti ljudi ubijeni samim tim što su protjerani iz svoje domovine, Mađarske i ostavljanjem svega što su imali”, priča efendija Bošnjić.
U ovom mezarju se nalaze nišani bošnjačkog historičara Sidki Muvekita Hadžihuseinovića, autora djela “Tarih-i-Bosna” napisanog na turskom jeziku i objavljenoga prvi put u prijevodu na bosanski kao “Povijest Bosne” 1999. u Sarajevu, njegovog sina Husnij efendije.
Od novijih mezarja u haremu džamije nalazi se mezar hadžije Sejdalije ef. Bećirovića koji je bio četrdeset godina imam Rogo Zade džamije i hizmećar turbeta.
Džamija je restaurirana 1972. godine, no od tad je prošlo više od 40 godina, a novca za obnovu nažalost nema.
U džamiju dolazi redovno desetak vjernika. U tom džematu obavlja se akšam namaz svaki dan. U mjesecu ramazanu, klanjaju Teravih-namaz, a za Bajram i Bajram-namaz.
Iako ima svoju priču i po svemu zaslužuje da se nađe na listi nacionalnih spomenika kulture, Rogo Zade džamija na nju nije uvrštena.
