Izraelski ministar odbrane Israel Katz objavio je u srijedu da je iranski ministar obavještajnih poslova Esmail Khatib ubijen.
Ubistvo Esmaila Khatiba uslijedilo je nakon atentata na visokog iranskog sigurnosnog zvaničnika Alija Larijanija i vođu paravojne snage Basij Revolucionarne garde.
Ko je Esmail Khatib?
Ministarstvo finansija SAD-a, koje je sankcioniralo Khatiba 2022. godine jer se Ministarstvo obavještajnih službi "uključilo u sajber aktivnosti protiv Sjedinjenih Država i njihovih saveznika", zabilježilo je njegovu godinu rođenja kao 1960. ili 1961.
Za Khatiba se kaže da je rođen u Ghayenatu, u provinciji Južni Khorasan u Iranu.
Prema Ministarstvu finansija, iranski ministar Khatib "upravlja nekoliko mreža aktera sajber prijetnji uključenih u sajber špijunažu i napade ransomware-a (zlonamjerni program koji šifrira podatke žrtve ili zaključava njihov računar, zahtijevajući plaćanje, obično u kriptovaluti, za vraćanje pristupa) u znak podrške iranskim političkim ciljevima".
„Pored zlonamjernih sajber aktivnosti koje su uticale na web stranice albanske vlade, sajber akteri Ministarstva obavještajnih službi bili su odgovorni i za objavljivanje dokumenata koji su se predstavljali kao da su od albanske vlade i ličnih podataka koji se odnose na albanske stanovnike“, saopštilo je američko Ministarstvo finansija.
Ova institucija je opisala Ministarstvo obavještajnih službi kao "jednu od glavnih sigurnosnih službi iranske vlade, odgovornu za ozbiljna kršenja ljudskih prava".
„Pod njegovim vodstvom, Ministarstvo obavještajnih službi represiralo je veliki broj branitelja ljudskih prava, aktivista za ženska prava, novinara, filmskih stvaralaca i pripadnika manjinskih vjerskih grupa“, rekao je Tesari, dodajući da je ministar također agresivno progonio pojedince koji izvještavaju o kršenjima ljudskih prava u Iranu, kao i njihove porodice, te mučio pritvorenike u tajnim pritvorskim centrima tokom svog mandata.
U junu 2025. godine, Khatib je tvrdio da je Iran zaplijenio dokumente iz izraelskog nuklearnog programa.
Šef Međunarodne agencije za atomsku energiju kasnije je izjavio da se informacije za koje Iran tvrdi da ih je zaplijenio o izraelskom nuklearnom programu "izgleda odnose" na izraelski nuklearni istraživački centar Soreq.
Soreq, smješten 20 kilometara južno od Tel Aviva, je nacionalna laboratorija za nuklearnu nauku osnovana u Izraelu 1958. godine, koja se bavi nuklearnom naukom, sigurnošću od zračenja i primijenjenom fizikom.
Khatib je bio šiitski svećenik koji je obavljao razne funkcije u iranskom pravosuđu i Ministarstvu obavještajnih službi. Služio je u Revolucionarnoj gardi tokom iransko-iračkog rata 1980-ih i ranjen je u borbi.
Iran nije odmah priznao Khatibovu smrt, dok je iranska državna televizija uživo emitovala snimak sahrane visokog sigurnosnog zvaničnika Alija Larijanija, kao i ubijenog vođe snaga Basij i drugih, u Teheranu.
Hiljade ljudi učestvovalo je u procesiji, dok su tijela Larijana i njegovog sina, također poginulih u izraelskom napadu, paradirana na velikom kamionu ukrašenom slikama poginulih. Ljudi su mahali iranskim zastavama tokom sahrane.
Iran se sve više okreće velikim provladinim događajima tokom rata, dok izraelski zračni napadi nastavljaju ubijati ključne vođe teokratije, uključujući vrhovnog vođu ajatolaha Alija Hamneija na početku rata 28. februara.
Objavljujući Khatibovo ubistvo, izraelska vojska je opisala Ministarstvo obavještajnih službi kao instituciju s "naprednim obavještajnim sposobnostima" koja provodi operacije širom svijeta, uključujući i one protiv Izraela.
„Khatib je odigrao značajnu ulogu tokom nedavnih protesta u Iranu, kako u hapšenju i ubijanju demonstranata, tako i u oblikovanju obavještajnih procjena režima“, saopštila je izraelska vojska.
Ministar obavještajnih službi bio je bliski saradnik Hamneija
Iranski ministar obavještajnih službi Esmail Khatib bio je blizak ajatolahu Aliju Hamneiju, koji je ovu poziciju obavljao od augusta 2021. godine, kada je za predsjednika izabran Ebrahim Raishi, tvrdokorni političar.
Kada je Raishi poginuo u padu helikoptera i naslijedio ga Masoud Pezheskian na mjestu predsjednika Irana, on ga je zadržao na njegovoj poziciji, što je neobičan potez, jer novi predsjednici tradicionalno zamjenjuju visoke ministre bliskim saradnicima.
Kako izvještava Jerusalem Post, Khatib je smatran tvrdokornim političarem koji bi mogao obuzdati Pezheskianove umjerenije stavove.
Osim toga, tokom godina, Korpus islamske revolucionarne garde (IRGC) počeo je preuzimati aspekte ovlasti i odgovornosti ministarstva obavještajnih poslova, što je uzrokovalo trenje i konkurenciju između dvije agencije.
Raishi je bio bliži IRGC-u nego bivšem predsjedniku Hassanu Rouhaniju, a Khatib je veći dio svoje karijere proveo u obavještajnom odjelu IRGC-a.
Kada je Raishi premjestio Khatiba iz IRGC-a da preuzme ministarstvo obavještajnih poslova, time su ujedno konsolidovane i neke od novih obavještajnih ovlasti IRGC-a.
Hamnei je želio zadržati Khatiba na vlasti dijelom i kako bi osigurao daljnju dominaciju IRGC-a.
Iako je Hamnei smatrao IRGC lojalnijom i ideološki posvećenijom svojim ciljevima, Washington Post je izvijestio da su zvaničnici CIA-e i Mossada Ministarstvo obavještajnih službi smatrali mnogo profesionalnijim i sposobnijim.
Dok obavještajni oficiri IRGC-a ponekad mogu biti unaprijeđeni na osnovu ideološke lojalnosti, visoki zvaničnici Ministarstva obavještajnih službi obično se unapređuju isključivo na osnovu izuzetnih obavještajnih vještina.
