Italijansko-njemačka osovina se zalaže za manje birokratsku i više političku Evropsku uniju, preoblikujući unutrašnji odnos snaga i stratešku viziju evropskih integracija...
Tiho, ali sa strateškom težinom, osovina Rim-Berlin artikulira jednu od najfundamentalnijih debata Evropske unije u posljednjoj deceniji: je li došlo vrijeme za Evropu koja je politički pojednostavljenija, manje birokratska i više vođena državama članicama? Najnovija inicijativa Italije i Njemačke, jasno odražena u italijanskoj i njemačkoj javnoj debati, nije tehnička regulatorna epizoda, već politički signal o tome kako dvije ključne države vide budućnost Evropske unije.
Suština ove vizije je jednostavna u formulaciji, ali složena u implementaciji: Evropa koja proizvodi manje pravila, brže odlučuje i djeluje sa većom strateškom koherentnošću.
U pozadini se krije umor i apatija koje je akumulirala institucionalna arhitektura koja se često doživljava kao glomazna, spora i nepovezana sa stvarnim političkim vanrednim situacijama; od globalne ekonomske konkurentnosti do sigurnosti, energetske i industrijske politike.
Čini se da Rim i Berlin otvoreno govore ono što mnoge prijestolnice u sebi misle: Evropa koja reguliše sve rizikuje da ne predvodi ništa.
Ovakav pristup nije pobuna protiv evropskih integracija, već pokušaj njene repolitizacije. U italijansko-njemačkom tumačenju, Evropska komisija bi trebala preusmjeriti svoju ulogu kao strateški motor, a ne kao neprestani proizvođač direktiva, dok bi težinu donošenja odluka trebalo jasnije vratiti izabranim vladama država članica.
U vremenu kada se Unija suočava s egzistencijalnim izazovima; ratom na istočnim granicama, geopolitičkim pritiskom SAD-a i Kine, unutrašnjom polarizacijom, poruka je jasna: politička fleksibilnost postaje jednako važna kao i vladavina prava.
Međutim, ova inicijativa također pokreće osjetljive diplomatske dileme. Manje zemlje i one koje su se tradicionalno oslanjale na regulatornu moć evropskih institucija sa sumnjom gledaju na svaki potez koji bi mogao povećati težinu "velikih".
Strah da bi se „pojednostavljena“ EU mogla pretvoriti u asimetričniju EU nije neosnovan. Stoga će uspjeh ove političke linije zavisiti od sposobnosti Rima i Berlina da reformu predstave ne kao novu centralizaciju moći, već kao racionalniju preraspodjelu odgovornosti.
U širem smislu, ovaj potez također signalizira promjenu tradicionalne ravnoteže unutar Evropske unije. Bez da to otvoreno kaže, italijansko-njemačka osovina nastoji izaći iz sjene francuske dominacije i projicirati pragmatičniji, manje ideološki pristup integraciji.
To daje Italiji aktivniju političku ulogu, a Njemačkoj priliku da preoblikuje svoje evropsko vodstvo na realističniji način, u vrijeme kada unutrašnji njemački konsenzus o Evropi više nije samorazumljiv.
Za Balkan i za zemlje koje teže članstvu, ova debata ima direktnu važnost. Pojednostavljenija EU mogla bi značiti brže procese donošenja odluka, ali i više političkih uslova za proširenje. Ako se težina država članica poveća, bilateralna diplomatija će postati još odlučnija od tehničkih poglavlja. Ovo je realnost koju Tirana i region trebaju čitati bez iluzija.
Na kraju krajeva, inicijativa Rim-Berlin nije ni završena reforma ni kristalizirani projekt. To je politički signal: Evropska unija ulazi u fazu promišljanja u kojoj pitanje više nije „koliko zakona proizvodi“, već „koliko strateških odluka je sposobna donijeti“. I u tom promišljanju, odmjerena diplomatija, a ne retorika, odredit će hoće li pojednostavljenje donijeti ujedinjenje ili nove podjele.
