Otkazana konferencija o proširenju vojne regrutacije u Njemačkoj: Simptom dublje krize unutar Merzove vlade
Vladina konferencija za novinare, zakazana za 13. oktobar, na kojoj je trebao biti predstavljen nacrt zakona o proširenju vojne regrutacije, iznenada je otkazana. Prema pisanju američkog časopisa Responsible Statecraft, razlog otkazivanja leži u oštrom sukobu između Socijaldemokratske partije (SPD) i Kršćansko-demokratske unije/Kršćansko-socijalne unije (CDU/CSU), što je izazvalo ozbiljnu krizu unutar vladajuće koalicije. Taj incident, kako navode analitičari, pokazuje svu krhkost odbrambenog projekta kojem teži njemački kancelar Friedrich Merz.
Evropa između američke zaštite i vlastite nemoći
Od početka ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine, Evropa je bolno spoznala koliko je ovisna o američkom sigurnosnom kišobranu. Povratak Donalda Trumpa u Bijelu kuću početkom 2025. dodatno je pojačao pritisak na evropske zemlje da same preuzmu većinu troškova odbrane.
Trump je u julu najavio da više neće „besplatno pomagati“ Ukrajini, već će oružje prodavati – ali isključivo ako Evropa plati račun. Istovremeno je proširio obavještajnu saradnju kako bi se podržali ukrajinski napadi dublje na rusku teritoriju te uveo dodatne sankcije ruskom energetskom sektoru.
Prema podacima Instituta Kiel, Ukrajina je do sada primila oko 130 milijardi dolara pomoći iz SAD-a, dok je Evropa izdvojila 166 milijardi, ne računajući troškove prihvata izbjeglica i skoka cijena energije. Ipak, iako je evropski BDP deset puta veći od ruskog, zemlje EU i dalje troše manje od 2% svog BDP-a na odbranu, što je daleko ispod NATO standarda.
U 2024. godini Rusija je na vojsku potrošila 145 milijardi dolara, dok su sve članice EU zajedno izdvojile oko 400 milijardi. Međutim, ti iznosi, uprkos svojoj veličini, ne odražavaju puni potencijal kontinenta – jer Evropa i dalje nema zajedničku političku volju niti koordinisanu odbrambenu strategiju.
Merzova obećanja i granice stvarnosti
Od preuzimanja funkcije kancelara, Friedrich Merz zagovara koncept „nove evropske sigurnosne arhitekture“ pod vodstvom Njemačke i Francuske. Kao ključni korak, predložio je ukidanje ustavnog ograničenja javnog duga (0,35% BDP-a), čime bi vlada mogla značajno povećati budžet za vojsku – čak utrostručiti ga u narednih pet godina.
Ipak, ovaj potez je u direktnoj suprotnosti s njegovim ranijim izbornim obećanjima o fiskalnoj disciplini, što je izazvalo žestoke reakcije u političkim i ekonomskim krugovima.
Srž planiranog zakona jeste povećanje broja vojnika sa sadašnjih 182.000 na 260.000, i to kombinacijom dobrovoljaca i obavezne registracije svih muškaraca starijih od 18 godina. U slučaju nedovoljnog broja prijavljenih, aktivirala bi se lutrija za regrutaciju.
SPD se tome snažno protivi, tvrdeći da bi takav model ugrozio društveni balans i narušio odnos između građana i države. Podsjetimo, Njemačka je ukinula obaveznu vojnu službu 2011. godine, a danas samo deset evropskih zemalja ima sličan sistem, s vrlo različitim stopama regrutacije – od 8 do 80 posto. Ponovno uvođenje obavezne službe bilo bi, dakle, ne samo administrativna, već duboka kulturna i politička promjena.
Ekonomija između recesije i militarizacije
Njemačka vlada pokušava opravdati rast vojnih troškova tvrdnjom da bi „ponovno naoružavanje“ moglo postati pokretač oporavka posrnule ekonomije, koja je dvije godine zaredom bilježila negativan rast zbog energetske krize izazvane ratom u Ukrajini.
Ministrica ekonomije Katharina Reich izjavila je da „polovina novih ugovora za odbrambenu opremu ide njemačkim kompanijama“, te da će to „otvoriti hiljade radnih mjesta i potaknuti tehnološki razvoj“.
No, stručnjaci u Briselu upozoravaju da ovaj pristup zapravo produbljuje fragmentaciju evropske odbrambene industrije. Prema podacima Instituta Bruegel, evropske zemlje trenutno proizvode 9 tipova borbenih aviona, 4 tipa tenkova, 16 fregata i 17 modela oklopnih transportera, dok SAD imaju samo četiri tipa aviona i standardizovane modele kopnene tehnike.
Rezultat tog haosa je ogroman trošak: njemačka haubica BZH 2000 košta 17 miliona eura, deset puta više od američke M109, dok je tenk Leopard 2A8 više nego dvostruko skuplji od američkog Abramsa.
Duboko ukorijenjena prepreka – njemački pacifizam
Iznad svih ekonomskih i političkih dilema, Njemačka se suočava s još težom preprekom – vlastitim kolektivnim mentalitetom. Pacifizam, koji je postao dio njemačkog identiteta nakon Drugog svjetskog rata, i dalje je duboko ukorijenjen u društvu. Svaki pokušaj „militarizacije vanjske politike“ budi strah od povratka na opasne historijske staze.
Unutar SPD-a postoje i oštri unutarstranački sukobi: jedan dio zagovara modernizaciju oružanih snaga, dok drugi upozorava na opasnost „vojne normalizacije“ u zemlji koja je decenijama bila simbol pomirenja i miroljubive politike.
Između ambicije i realnosti
Friedrich Merz pokušava izgraditi Njemačku kao vodeću evropsku vojnu silu, ali se njegov plan trenutno nalazi zarobljen između ekonomske stagnacije, političkih podjela i kulturnog otpora militarizaciji. Otkazivanje konferencije o vojnoj regrutaciji samo je simptom dubljeg problema – Njemačka pokušava izgraditi novu odbrambenu politiku na temeljima društva koje još uvijek ne vjeruje u oružje.
