Administracija američkog predsjednika Donalda Trumpa priprema novi model finansiranja međunarodnih inicijativa kojim bi američka pomoć u inostranstvu trebala dobiti jasniji politički i ideološki pravac, usklađen s pokretom „Make America Great Again“ (MAGA), objavio je Financial Times pozivajući se na nacrt dokumenta State Departmenta.
Prema planu koji je dostavljen američkim zakonodavcima, Washington namjerava pokrenuti niz grantova namijenjenih organizacijama u Evropi i drugim dijelovima svijeta, a sredstva bi bila usmjerena prema projektima koji promovišu stavove bliske Trumpovoj administraciji – od pitanja slobode govora i kritike evropskih regulativa do borbe protiv onoga što se opisuje kao ugrožavanje tradicionalnih zapadnih vrijednosti.
Najveći pojedinačni grant predviđen ovim prijedlogom iznosi čak 40 miliona dolara, a namijenjen je američkoj organizaciji Victims of Communism Memorial Foundation, koja se bavi istraživanjem i obilježavanjem stradanja pod komunističkim režimima.
Posebnu pažnju izazvao je planirani grant od dva miliona dolara za projekte koji bi se bavili „suprotstavljanjem cenzuri“, pri čemu se u dokumentu posebno navode evropski propisi poput Akta o digitalnim uslugama (DSA) i Akta o digitalnim tržištima (DMA). Kritičari američke administracije tvrde da je riječ o direktnom miješanju u evropske regulatorne politike, dok zagovornici plana smatraju da se radi o zaštiti slobode govora.
Balkan među prioritetnim područjima
Poseban dio dokumenta odnosi se na istočnu Evropu i Balkan, gdje bi, prema nacrtu, trebalo biti izdvojeno dva miliona dolara za organizacije koje se suprotstavljaju, kako se navodi, pokušajima podrivanja zapadnih civilizacijskih normi.
Za sada nije poznato koje bi organizacije bile potencijalni korisnici ovih sredstava niti prema kojim kriterijima bi se novac dodjeljivao.
Ipak, sama činjenica da je Balkan posebno izdvojen pokazuje da Washington i dalje ovu regiju vidi kao prostor političkog nadmetanja – između zapadnih integracija, nacionalnih politika i rastućeg uticaja drugih globalnih aktera.
Nova era američke pomoći ili ideološki izvoz politike?
Ovaj potez predstavlja značajan zaokret u odnosu na tradicionalni pristup američke razvojne pomoći, koja je uglavnom bila usmjerena na demokratizaciju, institucije, ekonomski razvoj i civilno društvo.
Nova Trumpova administracija pomoć posmatra kroz prizmu strateških interesa i vrijednosnog savezništva, pri čemu bi prednost mogle dobiti organizacije koje se uklapaju u širi politički okvir MAGA pokreta.
Dok pristalice tvrde da se radi o povratku američkom interesu i borbi protiv ideoloških uticaja koji dolaze iz inostranstva, protivnici upozoravaju da bi takav pristup mogao dodatno produbiti političke podjele unutar evropskih društava.
Od Evrope do Latinske Amerike
Prema istom dokumentu, dio sredstava mogao bi biti usmjeren i prema organizacijama u Brazilu koje se bave pitanjima poput „sudskog aktivizma i cenzure“ u kontekstu procesa protiv bivšeg predsjednika Jaira Bolsonara.
Također, oko milion dolara predviđeno je za nevladine organizacije u Južnoj Africi koje se bave pitanjima ljudskih prava etničkih manjina.
Najnoviji plan pokazuje da Washington pod Trumpovom administracijom mijenja filozofiju međunarodne pomoći: umjesto univerzalnog pristupa, naglasak se stavlja na podršku partnerima koji dijele političke prioritete američke desnice.
Za Evropu, a posebno za Balkan, to bi moglo značiti novu fazu političkog uticaja SAD-a – ne samo kroz diplomatiju i sigurnosnu politiku, već i kroz finansiranje organizacija koje bi mogle imati važnu ulogu u oblikovanju javnog prostora.
