Nakba je arapska riječ koja znači „katastrofa” ili „velika nesreća”. Tim nazivom Palestinci označavaju događaje iz 1948. godine, kada je tokom rata nakon osnivanja države Israel veliki broj Palestinaca napustio ili bio protjeran iz svojih domova.
Tokom tog perioda:
uništena su ili ispražnjena brojna palestinska sela i gradovi,
stotine hiljada Palestinaca postali su izbjeglice,
mnogi su otišli u Jordan, Lebanon, Siriju, Egipat i druge zemlje,
palestinsko pitanje izbjeglica ostalo je jedno od ključnih pitanja bliskoistočnog sukoba do danas.
Palestinci svake godine obilježavaju Dan Nakbe kao dan sjećanja na raseljavanje i gubitak domova.
S druge strane, u izraelskoj historiji isti period povezan je sa stvaranjem i proglašenjem nezavisnosti države Izrael 1948. godine. Zbog toga se isti događaji različito tumače u palestinskom i izraelskom društvu.
Palestinci širom svijeta naredne sedmice obilježit će 78. godišnjicu Nakbe, događaja koji je trajno obilježio modernu palestinsku historiju i postao simbol masovnog raseljavanja, gubitka domova i višedecenijskog sukoba na Bliskom istoku.
Ovogodišnje obilježavanje dolazi u trenutku kada se Pojas Gaze suočava s jednom od najtežih humanitarnih katastrofa u svojoj historiji, dok milioni Palestinaca širom svijeta godišnjicu Nakbe dočekuju u atmosferi rata, razaranja i duboke neizvjesnosti.
Prema podacima Palestinskog zavoda za statistiku, krajem 2025. godine u svijetu će živjeti oko 15,5 miliona Palestinaca. Od tog broja približno 7,4 miliona nalazi se na prostoru historijske Palestine, dok oko 8,1 milion Palestinaca živi u dijaspori.
Najveći broj Palestinaca izvan domovine živi u arapskim zemljama, gdje se procjenjuje da ih ima oko 6,8 miliona. Istovremeno, na području Države Palestine živi oko 5,6 miliona stanovnika, uključujući 3,43 miliona na Zapadnoj obali i oko 2,13 miliona u Pojasu Gaze.
U Izraelu danas živi oko 1,8 miliona Palestinaca.
Demografski podaci pokazuju da palestinsko društvo i dalje karakteriše izrazito mlada populacija. Čak 43 posto stanovništva čine osobe mlađe od 18 godina, dok prosječna starost stanovništva iznosi svega 21,6 godina.
Uprkos dugogodišnjim političkim i ekonomskim krizama, statistike pokazuju i visok nivo obrazovanja među Palestincima. Stopa pismenosti među osobama starijim od 15 godina dostigla je gotovo 98 posto, što premašuje globalni i regionalni prosjek.
Posebno se ističe i visok nivo uključenosti žena u visoko obrazovanje, gdje žene čine gotovo dvije trećine ukupnog broja studenata.
Palestinski zdravstveni sektor također je prije rata u Gazi pokazivao relativno snažne pokazatelje u odnosu na regionalne standarde. Broj doktora na 10.000 stanovnika premašivao je svjetski prosjek, dok je broj medicinskih sestara bio iznad minimalnih preporuka Svjetske zdravstvene organizacije.
Međutim, rat koji traje od oktobra 2023. godine dramatično je promijenio životne uslove u Pojasu Gaze.
Prema podacima palestinskih institucija, gotovo dva miliona stanovnika Gaze raseljeno je iz svojih domova od početka sukoba. Većina stanovništva više puta je bila prisiljena napuštati mjesta stanovanja, seleći se između improvizovanih šatorskih kampova, škola i privremenih skloništa.
Veliki dijelovi Gaze danas su pretvoreni u ruševine.
Izraelske vojne operacije dovele su do masovnog uništavanja stambenih objekata i infrastrukture. Procjenjuje se da je uništeno ili oštećeno više od 70 posto stambenih jedinica u Gazi, uključujući stotine hiljada kuća i stanova.
Osim stambenih objekata, teško su pogođeni i bolnice, škole, univerziteti, džamije, crkve, administrativne zgrade i privredni objekti.
Infrastruktura koja je već godinama bila pod pritiskom sada je gotovo potpuno devastirana. Uništeni su putevi, vodovodne mreže, elektroenergetski sistemi, kanalizacija i poljoprivredna zemljišta, što dodatno produbljuje humanitarnu krizu i otežava normalan život stanovništva.
Humanitarne organizacije i međunarodne institucije već mjesecima upozoravaju da se Gaza suočava s ozbiljnim nestašicama hrane, lijekova, pitke vode i medicinske opreme.
Istovremeno, situacija na Zapadnoj obali također ostaje izrazito napeta.
Tokom 2025. godine izraelske vlasti srušile su ili djelimično uništile oko 1.400 palestinskih objekata na Zapadnoj obali i u Istočnom Jerusalemu. Posebnu pažnju izazivaju slučajevi prisilnog samorušenja objekata u Jerusalemu, gdje palestinske porodice pod administrativnim pritiskom same ruše vlastite domove kako bi izbjegle dodatne troškove i kazne.
Paralelno s tim nastavlja se širenje izraelskih naselja na okupiranim palestinskim teritorijama. Prema dostupnim podacima, na Zapadnoj obali i u Istočnom Jerusalemu danas postoji više od 150 naselja i stotine manjih ispostava, dok broj izraelskih doseljenika premašuje 770.000.
Za Palestince širom svijeta godišnjica Nakbe zato nije samo historijsko sjećanje na događaje iz 1948. godine, već i podsjetnik da pitanje raseljavanja, teritorije i prava na povratak ostaje neriješeno gotovo osam decenija kasnije.
Upravo zbog toga ovogodišnje obilježavanje Nakbe dolazi u trenutku kada mnogi Palestinci smatraju da Gaza prolazi kroz novu katastrofu koja dodatno produbljuje kolektivnu traumu naroda obilježenog decenijama sukoba, okupacije i prisilnog raseljavanja.
