U Albaniji je bar-kafić odavno postao gotovo jedinstven poslovni model u Evropi: relativno ga je lako otvoriti, nalazi se u svakom naselju i zauzima vrlo visok udio privatnog poduzetništva u poređenju s drugim evropskim zemljama.
Barovi, restorani i usluživanje hrane čine 12,28% ukupnog broja preduzeća u Albaniji, što je najveći udio među upoređenim evropskim zemljama i oko 2,6 puta iznad prosjeka Evropske unije od 4,73%, prema podacima Eurostata za 2023. godinu.
Razlika u odnosu na druge zemlje je značajna. Nakon Albanije dolazi Srbija, gdje djelatnosti usluživanja hrane i pića čine 8,43% preduzeća, a slijede Grčka sa 8,25%, Španija sa 7,51%, Hrvatska sa 7,28% i Turska sa 7,05%.
U Sjevernoj Makedoniji, ovaj sektor čini 6,57% preduzeća, na Kipru 6,18%, dok u Italiji i Njemačkoj 5,83% odnosno 5,81%.
Na dnu rang liste nalaze se zemlje u kojima su ekonomske strukture više orijentirane prema industriji, tehnologiji i drugim uslugama. U Litvaniji, barovi, restorani i prehrambene djelatnosti čine samo 1,19% preduzeća. U Estoniji i Latviji taj udio iznosi 1,97%, u Poljskoj 2,11%, dok je u Norveškoj 2,26%.
Više od 15 hiljada barova, restorana i uslužnih djelatnosti
U Albaniji je registrovano 15.445 preduzeća u kategoriji NACE 56, koja uključuje restorane, mobilne usluge pripreme i posluživanja hrane, ketering, barove, kafiće i ostale usluge pića.
Ukupan broj albanskih preduzeća u ekonomskim aktivnostima koje pokrivaju statistike Eurostata bio je 125.737. U ovom izvještaju, više od jednog od svakih osmih albanskih preduzeća posluje u sektoru hrane i pića.
Ako se uključi 2.517 smještajnih objekata, ukupan broj preduzeća u sektoru smještaja i ugostiteljstva dostiže 17.962, ili 14,3% od ukupnog broja, što je ponovo najveći broj u Evropi. Grčka je na drugom mjestu, uključujući smještajne objekte, sa 11,6%, a slijede Srbija (9,2%) i Portugal (8,9%).
Albanija treća u Evropi po broju barova u odnosu na broj stanovnika
Veliki značaj ovog sektora nije povezan samo s činjenicom da Albanija ima relativno mali ukupan broj preduzeća. Čak i kada se preduzeća uporede s brojem stanovnika, zemlja se nalazi među prvima u Evropi.
Albanija ima 6,63 barova, restorana i uslužnih djelatnosti na svakih 1.000 stanovnika, što je čini trećim mjestom među analiziranim zemljama.
Grčka prednjači sa 7,4 preduzeća na 1.000 stanovnika, a slijedi je Portugal sa 6,95. Nakon Albanije slijede Kipar sa 6,02, Španija sa 5,41, Italija sa 4,57 i Hrvatska sa 4,54.
Prosjek Evropske unije je samo 3,5 preduzeća na 1.000 stanovnika. Albanija stoga ima gotovo dvostruko više barova i restorana po stanovniku od evropskog prosjeka. Razlika je velika i u odnosu na regiju. Srbija ima 2,69 preduzeća na 1.000 stanovnika, dok Sjeverna Makedonija ima 2,43. Albanija ima oko 2,5 puta više preduzeća ove vrste po stanovniku nego...
Srbija i oko 2,7 puta više nego Sjeverna Makedonija.
Zemlje sa najnižim pokazateljima su Litvanija sa 1,48, Latvija sa 1,54, Poljska sa 1,58 i Rumunija sa 1,61 preduzećem na 1.000 stanovnika.
Rani poslovni model, sada podržan turizmom
Dominacija kafića nije fenomen nastao nedavnim turističkim bumom. Decenijama su bili među najčešćim aktivnostima u Albaniji, zbog relativno niskog početnog kapitala, lakšeg ulaska na tržište i snažne kulture konzumiranja kafe i druženja izvan kuće.
U nedostatku razvijene industrije i širih mogućnosti za produktivna ulaganja, dio malog porodičnog kapitala tradicionalno je bio orijentisan na trgovinu i usluge, posebno barove i restorane.
Posljednjih godina, ovaj postojeći model je dopunjen potražnjom stvorenom rastom turizma. Priliv stranih posjetilaca proširio je tržište restorana, barova, kafića i drugih ugostiteljskih usluga, posebno u Tirani, na obali i u turističkim destinacijama.
Međutim, efekat ostaje neujednačen tokom cijele godine. Veliki dio turističke potražnje koncentrisan je u ljetnoj sezoni, što preduzeća u turističkim područjima čini ovisnim o nekoliko mjeseci intenzivne aktivnosti.
Mnogo preduzeća, ali fragmentirano tržište
Veliki broj preduzeća ne mora nužno značiti da sektor ima isti značaj u ekonomskoj proizvodnji ili dodanoj vrijednosti.
Većina barova i restorana su mala preduzeća, često porodična, sa ograničenim brojem zaposlenih i relativno niskim prometom zaposlenih. Tržište sa mnogo malih operatera stvara jaku konkurenciju, ali i visok stepen fragmentacije.
Preduzeća se suočavaju s rastućim troškovima hrane, energije, najma i plata. Nedostatak radne snage također je postao veliki problem, prisiljavajući operatere da povećaju plate, zapošljavaju strane državljane ili ograničavaju aktivnosti.
Sektor također karakterizira visoka stopa ulaska i izlaska s tržišta. Relativna lakoća otvaranja trgovine ne garantira njenu dugovječnost, posebno u područjima gdje ponuda daleko premašuje lokalnu potražnju.
