Novinarska istraga otkriva da na Balkanu već mjesecima funkcioniše dobro organizovana mreža za regrutaciju plaćenika u rusku vojsku, koja koristi društvene mreže i aplikacije poput Telegrama za pronalaženje “dobrovoljaca” spremnih da ratuju u Ukrajini na strani Moskve.
U privatnim grupama s desetinama članova, razmjenjuju se upute, kontakt informacije i savjeti o tome kako izbjeći provjere i prikriti stvarnu svrhu putovanja. Ključna instrukcija regrutera glasi:
“Braćo, ne zaboravite – idete kao turisti za Rusiju. Nikakvih drugih odgovora.”
Iza takvih poruka kriju se poznata imena iz regiona – srpski plaćenici koji su već godinama aktivni u ruskim redovima, poput Davora Savičića iz Doboja, zvanog Vuk, i Dejana Berića, jednog od najpoznatijih srpskih boraca na ruskoj strani.
Tajni kanal i “turisti” za front
Tokom višemjesečne istrage, novinari su se infiltrirali u zatvorene Telegram grupe poput one nazvane “SVO”, što je skraćenica za “specijalna vojna operacija” – termin koji Kremlj koristi za invaziju na Ukrajinu.
U tim grupama okupljaju se mladići iz Republike Srpske, Srbije, ali i Makedonije i Crne Gore. Neki su nezaposleni, neki bivši zatvorenici, a neki jednostavno traže “bolji život”. Svi su u potrazi za “plaćenim patriotizmom”.
Ponude koje im stižu zvuče primamljivo:
Po dolasku u Rusiju – 52.000 KM dobrodošlice
Mjesečna plata – 5.500 KM
Rusko državljanstvo za dobrovoljce i njihove porodice
Beneficije nakon završetka rata
Navodno sve to garantuje ruska vojska, iako nijedna od tih tvrdnji nije zvanično potvrđena.
Uloga srpskih plaćenika: od Donbasa do Sočija
Srpski borci koji su već ranije ratovali za Rusiju sada služe kao posrednici i regruteri. Oni organizuju dolazak novih boraca, daju upute za putovanje i savjete o prikrivanju identiteta.
Jedan od njih je Dejan Berić, koji je u poruci navodio:
“Kupite kartu, javite da dolazite, da vas neko sačeka. Kad sletite u Moskvu, javićete se Davoru.”
“Davor” je Davor Savičić, bivši pripadnik jedinica iz BiH, koji danas u Rusiji koristi kodno ime Vuk i prema dostupnim informacijama povezan je sa ruskom vojnom obavještajnom službom GRU.
Fotografije sa Savičićem objavio je i Milorad Dodik, tadašnji predsjednik RS, tokom posjete Rusiji u maju 2025. godine.
“Četnik Dobrovoljac” i nova generacija plaćenika
Drugi istaknuti regruter je Željko Tomić, koji se na društvenim mrežama predstavlja kao “Četnik Dobrovoljac”. On je, prema sopstvenim riječima, “povučen s fronta” da organizuje dolazak novih boraca.
U porukama unutar Telegram grupe, Tomić motiviše nove članove riječima:
“Vi ste moji Srbi i neda vas. Ako Bog da, sa ruskom braćom zajedno na Kosovo.”
Tomić obećava obuku “s vrhunskim instruktorima” i tvrdi da je ruska strana obezbijedila punu logistiku. U stvarnosti, prema svjedočenju jednog od članova grupe, riječ je o haotičnoj i kratkoj obuci, nakon koje se dobrovoljci šalju direktno na front – često bez adekvatne pripreme i bez garancije da će ikad biti plaćeni.
“On će profitirati na vama. Poslije vas pošalje na liniju i niko vas više ne vidi”, rekao je jedan od članova grupe koji je odustao od odlaska.
Zakon ćuti, a mreže rade
I BiH i Srbija zakonski zabranjuju ratovanje na stranim ratištima – takvo djelo se tretira kao krivično i kažnjava zatvorom od šest mjeseci do osam godina.
No, kazne rijetko pogađaju organizatore. Većina procesa odnosi se na povratnike koji se sami hvale u javnosti. Dok regruteri i posrednici nesmetano koriste Telegram, Facebook i VKontakte, institucije ćute.
Na pitanja o provođenju zakona, Tužilaštvo BiH je odgovorilo samo općenitim formulacijama, navodeći da “ne može dati informacije o predmetima u fazi prijave ili istrage”.
Ni Telegram nije reagovao na upite o kanalima koji otvoreno pozivaju na regrutaciju za stranu vojsku.
Nova lica starog rata
Istraživači ističu da je profil dobrovoljaca danas drugačiji nego 2014. godine, kada su u Ukrajinu išli bivši borci s Balkana povezani s ruskim veteranima iz ratova 1990-ih.
“Danas su to mlađi ljudi, većinom iz BiH, često bez posla i bez perspektive. Privlači ih osjećaj pripadnosti i obećanje da će biti dio nečeg ‘velikog’”, objašnjava jedan od analitičara.
“Bratstvo” po cijenu života
U grupama koje nose ime “SVO” ili “Ruski dobrovoljci”, svakodnevno se razmjenjuju poruke o letovima, smještaju i “dokumentima za potpisivanje ugovora”.
Ali iza obećanja o bratstvu i herojstvu krije se surova realnost – najamnici koji ratuju za novac, a ne za ideju, i čija sudbina prestaje da zanima posrednike čim slete na front.
U međuvremenu, broj mrtvih u ruskim redovima raste – samo u prvoj polovini 2025. godine poginulo je više od 50.000 vojnika, a nove jedinice popunjavaju upravo ljudi koji se, iz siromaštva ili zablude, prijavljuju da “pomognu ruskoj braći”.
Balkanske Telegram grupe za regrutaciju i dalje su aktivne. Neki od administratora su se prebacili na nove naloge, koristeći šifre i kodna imena.
U međuvremenu, vlasti u Sarajevu i Beogradu vode “prethodne istrage”, dok iz Moskve stižu nove uredbe kojima se strancima otvaraju vrata ruske vojske.
I tako, dok se u Ukrajini broje mrtvi, a u Rusiji nove uniforme kroje za “turiste” s Balkana, rat postaje najunosniji posao za one koji su izgubili sve – osim iluzije da su na pravoj strani istorije.
