Viši sud u Beogradu donio je prvostepenu presudu kojom je oslobodio bivšeg komandanta Drinskog korpusa Vojske Republike Srpske, generala Milenka Živanovića, optužbi za ratni zločin protiv civilnog stanovništva počinjen tokom pada Srebrenice u julu 1995. godine.
Oslobađajuća presuda odnosi se na navode optužnice prema kojoj je Živanović kao komandant Drinskog korpusa učestvovao u prisilnom preseljenju bošnjačkog stanovništva iz tzv. zaštićene zone Ujedinjenih nacija. Sud, međutim, nije prihvatio argumente Tužilaštva, koje je tražilo zatvorsku kaznu u trajanju od pet godina – što je zakonski minimum za ovakva djela.
Prema obrazloženju predsjedavajuće sutkinje, sudsko vijeće nije pronašlo dovoljno dokaza koji bi nedvosmisleno potvrdili da je Živanović imao namjeru ili konkretno izdao naredbu za prisilno raseljavanje civila. Sutkinja je navela da su zadaci koje je Živanović izdavao Drinskom korpusu bili, prema dostupnoj dokumentaciji, vojne prirode i usmjereni prema “protivničkim jedinicama”, a ne prema civilima.
Milenko Živanović je tokom čitavog postupka bio na slobodi i branio se sa pozicije slobodnog čovjeka, što je dodatno izazvalo kontroverze među porodicama žrtava i organizacijama koje se bave zaštitom ljudskih prava. Suđenje je trajalo godinama, a Tužilaštvo za ratne zločine Republike Srbije isticalo je da postoje brojni dokazi o njegovoj komandnoj odgovornosti, posebno u kontekstu prisilne evakuacije bošnjačkog stanovništva koje je uslijedilo nakon zauzimanja Srebrenice.
Podsjećamo, pad Srebrenice u julu 1995. godine označio je jedan od najmračnijih trenutaka savremene evropske historije. Srpske snage iz RS-a i Srbije, uključujući vojsku, policiju i paravojne jedinice, izvršile su sistematsko ubistvo više od 8.000 bošnjačkih muškaraca i dječaka, dok su žene, djeca i stariji civili protjerani. Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju u Hagu okvalifikovao je ovaj masakr kao genocid, a više visokih vojnih i političkih zvaničnika osuđeno je na dugogodišnje kazne zatvora.
Odluka beogradskog suda o oslobađanju Živanovića već je naišla na osude iz Bosne i Hercegovine, posebno iz udruženja žrtava i preživjelih genocida. Iz Memorijalnog centra Srebrenica su saopćili da se radi o “nastavku negiranja pravde i institucionalnoj reviziji historijskih činjenica”.
Tužilaštvo ima pravo žalbe na ovu presudu, te se očekuje nastavak pravne borbe u narednim mjesecima. Živanović, koji je u međuvremenu otišao u penziju, nije se oglašavao za medije nakon donošenja presude.
Ova presuda otvara novo poglavlje u pravnom i političkom pristupu Srbije prema ratnim zločinima iz devedesetih, posebno u svjetlu stalnih međunarodnih poziva na regionalnu pravdu, pomirenje i odgovornost. Iako formalno oslobođen krivice u ovom slučaju, pitanje komandne odgovornosti za zločine počinjene tokom rata u Bosni i Hercegovini ostaje duboko kontroverzno i bolno za hiljade preživjelih.
