Entitet Republika Srpska povećava obaveze, dok država plaća cijenu investicionih i finansijskih sporova
Bosna i Hercegovina i dalje snosi posljedice politike koju vodi entitet Republika Srpska, čiji dugovi i sporovi s međunarodnim investitorima sve više postaju teret cijele države. Dok RS povećava svoje finansijske obaveze i mijenja vlade, negativni finansijski rezultati manjeg bh. entiteta fakturišu se državi, čime Bosna i Hercegovina postaje indirektni garant za probleme koji nastaju na entitetskom nivou.
Novi investicioni sporovi
Na narednoj sjednici Vijeća ministara BiH razmatraće se imenovanje ad hoc članova Pregovaračkog tijela za mirno rješavanje međunarodnih investicionih sporova. Ova tačka dnevnog reda tiče se zahtjeva investitora iz Srbije, vlasnika Poliester grupe iz Priboja, koji tvrde da su im Vlada RS-a i općina Rudo nanijeli štetu protivpravnim oduzimanjem nekretnina.
Investitori navode da su sudovi RS-a odlučivali u njihovom slučaju, ali da su presude bile na njihovu štetu. Sada putem advokata Gorana Bubića iz Banje Luke, poznatog po zastupanju odbrane lidera SNSD-a Milorada Dodika, traže mirno rješavanje spora u skladu s međunarodnim sporazumima Bosne i Hercegovine o zaštiti investicija.
Ovaj primjer jasno pokazuje problem: sporovi koji nastaju na entitetskom nivou lako prerastaju u međunarodne obaveze države. Financijski teret, umjesto da ostane lokalno, prelazi na budžet Bosne i Hercegovine.
Dug RS-a raste
Na kraju januara 2026. godine javni dug RS-a iznosio je nešto više od 6 milijardi KM, što predstavlja 31 posto procijenjenog BDP-a entiteta. Nakon planiranog zaduženja kod Svjetske banke za poljoprivredni razvoj, ukupni dug RS-a mogao bi doseći gotovo 7 milijardi KM.
Iako RS kontinuirano povećava svoje obaveze, očigledno koristi institucije BiH kao mehanizam za rješavanje potencijalnih međunarodnih finansijskih sporova, što predstavlja dodatni rizik za državni budžet.
Zamrznuti spor RiTE Ugljevik
Primjer iz RiTE Ugljevik pokazuje koliko su potencijalni problemi ozbiljni. Arbitražni spor pred sudom u Washingtonu vrijedan gotovo 700 miliona KM trenutno je odložen zbog presude suda u Beogradu i dogovora sa Slovenijom. Glavnica duga isplaćuje se tokom sedam godina, a Slovenija već od 2024. godine povlači trećinu proizvedene električne energije iz termoelektrane.
Međutim, ukoliko RS ne bude mogao izvršavati obaveze po otplati duga, Slovenija ima pravo pokrenuti arbitražu pred sudom u Washingtonu, čime bi dug bio prenesen na nivo Bosne i Hercegovine. Ova situacija dodatno opterećuje državni budžet i ugrožava fiskalnu stabilnost zemlje.
Situacija pokazuje strukturalni problem: RS povećava dugove i proizvodi investicione sporove, dok država snosi finansijske posljedice. Bez promjene u upravljanju obavezama i odgovornijeg pristupa entiteta, Bosna i Hercegovina će i dalje biti meta međunarodnih potraživanja, a fiskalna održivost na državnom nivou sve više dovedena u pitanje.
