Republika Srpska uložila više miliona dolara u lobiranje u Washingtonu: višegodišnja kampanja za političke ciljeve u SAD-u

Republika Srpska je iz budžeta izdvojila najmanje četiri miliona američkih dolara za angažman lobističke kompanije Dickens & Madson sa sjedištem u Kanadi, s ciljem zastupanja interesa Republike Srpske pred američkim institucijama. Ovaj ugovor predstavlja samo dio višegodišnje lobističke kampanje koju vlasti Republike Srpske provode u Sjedinjenim Američkim Državama.

Prema podacima iz baze američkog Ministarstva pravde (Foreign Agents Registration Act – FARA), od 2015. godine Republika Srpska je za lobističke aktivnosti u SAD-u izdvojila najmanje 8,3 miliona američkih dolara. Među ključnim političkim ciljevima navodili su se ukidanje američkih sankcija tadašnjem predsjedniku Republike Srpske Miloradu Dodiku i njegovim saradnicima, osporavanje legitimnosti visokog predstavnika Christiana Schmidta, kao i promocija političkih stavova Republike Srpske u vezi s ustavnim položajem Bosne i Hercegovine.

Američke sankcije Dodiku i većem broju njegovih saradnika ukinute su tokom 2025. godine, dok je Christian Schmidt podnio ostavku u maju 2026. godine.

Istovremeno, vlasti Republike Srpske su rebalansom budžeta za 2025. godinu planirale dodatnih 54,9 miliona konvertibilnih maraka (oko 28 miliona eura) za aktivnosti međunarodnog predstavljanja i lobiranja. Ova sredstva odobrila je vladajuća većina u Narodnoj skupštini Republike Srpske predvođena Savezom nezavisnih socijaldemokrata (SNSD).

Za razliku od Republike Srpske, institucije Bosne i Hercegovine na državnom nivou su od završetka rata samo jednom angažovale profesionalnu lobističku kuću u SAD-u. Tokom 2025. godine Ministarstvo vanjskih poslova BiH zaključilo je desetomjesečni aranžman usmjeren na promociju teritorijalnog integriteta i međunarodnih interesa Bosne i Hercegovine.

Dickens & Madson i ugovor vrijedan četiri miliona dolara

Najznačajniji pojedinačni ugovor predstavlja sporazum zaključen 6. septembra 2025. godine između Republike Srpske i kompanije Dickens & Madson u vrijednosti od četiri miliona dolara.

U tekstu ugovora, koji je registrovan u FARA sistemu američkog Ministarstva pravde, navodi se da je "nezavisnost Republike Srpske od Bosne i Hercegovine naš konačni cilj".

Lobiranje za političke ciljeve, uključujući i zagovaranje promjene ustavnog statusa određenih teritorija, nije zabranjeno američkim zakonodavstvom. Zakon o registraciji stranih agenata (Foreign Agents Registration Act – FARA), usvojen još 1938. godine, zahtijeva jedino da svi pojedinci i kompanije koji zastupaju strane vlade ili političke subjekte javno registruju svoje aktivnosti i finansijske aranžmane.

Osnivač kompanije Dickens & Madson je Ari Ben-Menashe, izraelsko-kanadski biznismen koji za sebe tvrdi da je bivši pripadnik izraelske vojne obavještajne službe.

Na upite medija o tome ostaje li nezavisnost Republike Srpske i dalje cilj njihovog angažmana, Ben-Menashe nije želio dati odgovor, navodeći da ne može govoriti zbog obaveze čuvanja povjerljivosti ugovora.

Bez odgovora ostala su i pitanja upućena Vladi Republike Srpske, kao i Ministarstvu vanjskih poslova Bosne i Hercegovine.

Ben-Menashe i međunarodne kontroverze

Ari Ben-Menashe tokom posljednjih dvadesetak godina učestvovao je u brojnim međunarodno kontroverznim lobističkim projektima.

Godine 2002. saslušavan je u Zimbabveu nakon što su objavljeni tajno snimljeni razgovori povezani s navodnim planovima za eliminaciju tadašnjeg predsjednika Roberta Mugabea. Optužbe protiv opozicionog lidera Morgana Tsvangiraija, koje su se zasnivale na tim snimcima, kasnije su odbačene.

Dickens & Madson je 2019. godine zastupao Sudansko prijelazno vojno vijeće nakon vojnog udara kojim je svrgnut dugogodišnji predsjednik Omar al-Bašir.

Dvije godine kasnije kompanija je lobirala i za vojnu huntu u Mjanmaru nakon državnog udara i hapšenja Aung San Suu Kyi.

Ben-Menashe je također bio angažovan u lobiranju za tadašnjeg vršioca dužnosti predsjednika Kirgistana Sadyra Japarova, pri čemu su mediji izvještavali da je dio finansiranja dolazio od nepoznatih ruskih finansijera.

Ustav Bosne i Hercegovine i pitanje lobiranja

Bosanskohercegovački ustavni poredak ne priznaje pravo entiteta na otcjepljenje niti omogućava održavanje referenduma o nezavisnosti.

U februaru 2026. godine jedanaest zastupnika iz Federacije Bosne i Hercegovine podnijelo je krivičnu prijavu protiv Mladena Filipovića, šefa Predstavništva Republike Srpske u Austriji, koji je potpisao ugovor sa Dickens & Madsonom.

Prijava je podnesena zbog sumnje na napad na ustavni poredak i ugrožavanje teritorijalnog integriteta Bosne i Hercegovine.

Tužilaštvo Bosne i Hercegovine odbacilo je prijavu uz obrazloženje da navedeno krivično djelo podrazumijeva upotrebu sile, prijetnje ili drugih protivpravnih radnji usmjerenih na nasilnu promjenu ustavnog poretka ili teritorijalnog integriteta države, što u konkretnom slučaju nije utvrđeno.

Denis Zvizdić, jedan od podnosilaca prijave, ocijenio je da se budžetski novac prikupljen od građana koristi za aktivnosti koje su protivne Ustavu Bosne i Hercegovine. Zbog toga je Ustavnom sudu Bosne i Hercegovine podnesena apelacija kojom se traži zabrana korištenja budžetskih sredstava za lobiranje radi ostvarivanja ciljeva koji su suprotni Ustavu, zakonima i odlukama državnih institucija.

S druge strane, Ustavni sud Bosne i Hercegovine je još 2008. godine odlučio da svaka od 13 izvršnih vlasti u Bosni i Hercegovini, uključujući Vladu Republike Srpske, može angažovati međunarodne lobističke kuće radi predstavljanja vlastitih interesa, ukoliko time ne preuzima ustavne nadležnosti države u oblasti vanjske politike.

Ta odluka donesena je nakon apelacije tadašnjeg člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine Harisa Silajdžića, koji je osporavao prvi ugovor Republike Srpske s američkim lobistima.

Sud je tada zaključio da aktivnosti Republike Srpske predstavljaju zastupanje interesa entiteta i ne zadiru u isključive nadležnosti Bosne i Hercegovine u vođenju vanjske politike.

Mreža lobističkih kompanija

Republika Srpska je tokom posljednje decenije angažovala ukupno 15 američkih lobističkih i advokatskih kuća, uključujući i vlastito predstavništvo registrovano za obavljanje lobističkih aktivnosti.

Sve angažovane firme imaju određene veze s republikanskim političkim krugovima u Washingtonu.

Među njima se posebno izdvajaju:

• Dickens & Madson – ugovor vrijedan četiri miliona dolara.

• Zell & Associates International Advocates – kompanija koju je osnovao izraelsko-američki advokat Marc Zell, predsjednik ogranka Republikanske stranke SAD-a u Izraelu i blizak saradnik izraelskog premijera Benjamina Netanyahua. U dostupnim FARA dokumentima vidi se da je odmah po zaključenju ugovora isplaćeno 500.000 dolara, što predstavlja polovinu ukupne vrijednosti ugovora, dok su ostali finansijski podaci anonimizirani.

• RRB Strategies, kompanija bivšeg guvernera savezne države Illinois Roda Blagojevicha. Blagojevich je pravosnažno osuđen zbog političke korupcije, pokušaja prodaje senatorskog mjesta nakon izbora Baracka Obame za predsjednika SAD-a, kao i drugih zloupotreba položaja. Predsjednik Donald Trump mu je 2020. godine ublažio zatvorsku kaznu, a 2025. godine dao potpuno pomilovanje. Blagojevich je više puta boravio u Banjoj Luci i javno isticao svoje srpsko porijeklo.

• CRB Global, koja tokom 2026. godine istovremeno zastupa Vladu Srbije i Ministarstvo za evropske integracije i međunarodnu saradnju Republike Srpske.

Prema registracijama u FARA sistemu, predstavnici CRB Globala održali su najmanje dva sastanka s predstavnicima američke Izvozno-uvozne banke (EXIM Bank), tokom kojih se razgovaralo i o američkim sankcijama prema Vladi Srbije.

Za svoje usluge Srbija plaća oko 10.000 dolara mjesečno, dok Republika Srpska za angažman iste kompanije izdvaja 100.000 dolara mjesečno.

Politički ciljevi lobiranja

Analiza više registriranih ugovora pokazuje da se politički ciljevi uglavnom ponavljaju bez obzira na različite lobističke kompanije.

Najvažniji među njima bili su:

• ukidanje američkih sankcija Miloradu Dodiku, članovima njegove porodice, saradnicima i povezanim kompanijama;

• zatvaranje Ureda visokog predstavnika (OHR);

• osporavanje legitimiteta Christiana Schmidta kao visokog predstavnika;

• promocija tumačenja Dejtonskog mirovnog sporazuma iz perspektive Republike Srpske;

• jačanje nadležnosti entiteta u odnosu na institucije Bosne i Hercegovine;

• organizovanje sastanaka zvaničnika Republike Srpske s predstavnicima Bijele kuće, State Departmenta i američkog Kongresa;

• političko savjetovanje, medijske kampanje i aktivnosti na društvenim mrežama uz angažman bivših američkih diplomata i zvaničnika.

SAD su tokom 2025. godine ukinule većinu sankcija uvedenih Miloradu Dodiku i njegovim saradnicima.

Istovremeno je Ambasada SAD-a u Bosni i Hercegovini tokom maja 2026. godine saopćila da nastavlja pratiti djelovanje svih političkih aktera te da zadržava pravo ponovnog uvođenja sankcija ukoliko za to budu postojali razlozi.

Christian Schmidt podnio je ostavku u maju 2026. godine, dok države članice Evropske unije i Sjedinjene Američke Države još uvijek vode konsultacije o izboru njegovog nasljednika.

Podsjećanja radi, Dodik je pred Sudom Bosne i Hercegovine osuđen zbog neizvršavanja odluka visokog predstavnika, a izrečena mu je i zabrana obavljanja javnih funkcija.

Državne institucije Bosne i Hercegovine trenutno bez aktivnih lobista

U registru FARA trenutno ne postoje aktivni ugovori za Predsjedništvo Bosne i Hercegovine, Vijeće ministara BiH, Parlamentarnu skupštinu BiH, Vladu Federacije Bosne i Hercegovine niti za druge državne institucije.

Bosansko-američki politolog Jasmin Mujanović smatra da Republika Srpska, zahvaljujući dugogodišnjoj političkoj stabilnosti iste vladajuće strukture, raspolaže jednostavnijim institucionalnim mehanizmima za kontinuirano angažovanje međunarodnih lobista.

Prema njegovoj ocjeni, političke snage koje sebe predstavljaju kao prodržavne u Sarajevu imaju mogućnost organizovanja sličnih aktivnosti, ali za to trenutno ne postoji dovoljno političke volje.

Jedini izuzetak predstavlja Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine, koje je tokom 2025. godine preko organizacije Bosnian American Alliance zaključilo jednogodišnji sporazum bez finansijske naknade.

Na osnovu tog sporazuma u aprilu 2025. godine angažovana je američka lobistička firma Continental Strategy radi zastupanja interesa Bosne i Hercegovine pred američkim institucijama. Ugovor je raskinut nakon pet mjeseci.

Nakon toga je Republika Srpska u januaru 2026. godine potpisala vlastiti jednogodišnji ugovor s kompanijom Continental Strategy vrijedan 420.000 američkih dolara, kojim je predviđeno lobiranje i strateško savjetovanje u odnosima s administracijom Sjedinjenih Američkih Država u političkim, ekonomskim i sigurnosnim pitanjima.

Dostupna dokumentacija iz registra FARA pokazuje da Republika Srpska već više od deset godina sistematski ulaže značajna finansijska sredstva u profesionalno lobiranje u Washingtonu. Angažman obuhvata mrežu američkih advokatskih i lobističkih kuća povezanih pretežno s republikanskim političkim krugovima, a fokusiran je na zastupanje političkih stavova Republike Srpske pred američkom administracijom, Kongresom i drugim institucijama.

Istovremeno, državne institucije Bosne i Hercegovine veoma rijetko koriste ovakav oblik međunarodnog političkog predstavljanja, zbog čega je lobistička aktivnost Republike Srpske u Sjedinjenim Američkim Državama ostala gotovo bez institucionalnog odgovora sa državnog nivoa.