Vlada Crne Gore pripremila je novi Zakon o budžetu i fiskalnoj odgovornosti kojim prvi put uvodi obavezu postepenog smanjenja javnog duga i budžetskog deficita.
To je zbog strožije kontrole načina na koji škole, bolnice, sudovi i druge institucije troše novac iz državnog budžeta, kako bi se država uskladila sa mastrihtskim kriterijumima i fiskalnim pravilima Evropske unije.
Novi model dolazi u trenutku kada je javni dug Crne Gore iznad evropske granice od 60% bruto domaćeg proizvoda (BDP), deficit premašuje dozvoljenih 3%, dok državu ove godine očekuje otplata oko milijardu evra dospjelih obaveza po osnovu ranijih kredita i emitovanih obveznica.
Dug Crne Gore na kraju 2025. godine 5,18 milijardi eura
Prema posljednjim preliminarnim podacima Ministarstva finansija, javni dug Crne Gore na kraju 2025. godine iznosio je 5,18 milijardi eura, odnosno 63,5% BDP-a, dok je budžetski deficit dostigao 3,96% BDP-a.
Time su oba ključna fiskalna pokazatelja trenutno iznad mastrihtskih kriterijuma koje Evropska unija smatra osnovom fiskalne stabilnosti.
Upravo zbog toga, kako se navodi u Nacrtu zakona o budžetu i fiskalnoj odgovornosti, uvodi se obaveza da Vlada priprema poseban plan fiskalne konvergencije ukoliko javni dug pređe prag od 60% BDP-a, kako bi se obezbijedila njegova "silazna putanja u srednjem roku".
Praktično, to znači da će buduće vlade morati da planiraju smanjenje udjela javnog duga u ekonomiji i ograničavaju rast budžetskog deficita, uz strožu kontrolu javne potrošnje i zaduživanja.
Uz plan smanjenja javnog duga i budžetskog deficita, novi zakon donosi i značajne promjene u kontroli javne potrošnje.
Među važnijim novinama je uvođenje tzv. "spending review" sistema, odnosno dubinske analize javne potrošnje, za koji Ministarstvo finansija procjenjuje da bi mogao omogućiti racionalnije trošenje državnog novca i smanjenje neefikasnih rashoda.
Novi zakon predviđa i veću kontrolu nad javnim ustanovama i subjektima koji se finansiraju iz budžeta.
Država će detaljnije pratiti trošenje novca
Uvodi se četvrti nivo organizacione klasifikacije budžeta, kako bi država detaljnije pratila trošenje novca u školama, bolnicama, sudovima i drugim institucijama koje se finansiraju iz državne kase.
Prvi put uvodi se i obaveza rodno odgovornog budžetiranja, što znači da će institucije morati da prikazuju kako budžetska potrošnja utiče na rodnu ravnopravnost i različite društvene grupe, prenosi Bankar.me.
Važna promjena odnosi se i na sopstvene prihode institucija. Novi sistem omogućava ustanovama da neutrošena sredstva prenose u narednu godinu, umjesto dosadašnje prakse da se sredstva vraćaju u budžet krajem godine, što je često podsticalo ubrzano trošenje novca u decembru.
