Dnevnik Amerikanca Roberta Luisa, jednog od pilota bombardera "Enola Gej" koji je bacio atomsku bombu na japanski grad Hirošimu, ponuđen je na prodaju u Kaliforniji za 950.000 dolara.
Rukopis, dimenzija približno 25 sa 20 centimetara, na koricama nosi natpis “Vlasništvo Roberta A. Luisa… Bombardovanje Hirošime, 6. avgust 1945”, a sadrži i poznati zapis “Bože moj, šta smo uradili?”, zabilježen nakon bacanja prve atomske bombe.
Prema navodima trgovca rijetkim knjigama Dena Vitmora iz Pasadene, koji dnevnik prodaje u ime američkog vlasnika, riječ je o jednom od najznačajnijih dokumenata iz Drugog svjetskog rata.
– Ovo je možda jedan od najvažnijih dokumenata Drugog svjetskog rata. U mnogim aspektima, to je prekretnica za cijeli svijet u 20. vijeku – rekao je Vitmor za Vašington post.
Luis je bilješke započeo u formi pisma roditeljima, a opisao je trenutak detonacije, udarni talas i pečurkast oblak koji se, kako je naveo, uzdigao na više od 12.000 metara.
Zapisao je i da se oblaci ispod njega razilaze i da vrijeme izgleda dobro za ostatak leta do Hirošime.
– Sada smo udaljeni oko 2 sata od bombe – napisao je Luis (26) dok se B-29 približavao japanskom gradu koji je trebalo da uništi.
Kada je napad počeo, Luis je napisao: “Slijedi pauza dok bombardujemo našu metu”.
Luis navodi da je veliki dio svog pisanja nastao u gotovo potpunom mraku tokom noćnog leta. U jednom trenutku mu je ponestalo mastila i nastavio je, kako kaže, da piše olovkom.
Luis je napisao svoj izvještaj na zahtjev Vilijama L. Lorensa, reportera Njujork tajmsa, koji je kasnije dodao neke manje izmjene.
Lorens je trebalo da leti u misiji na Hirošimu, ali je prekasno stigao u bazu bombardera na ostrvu Tinijan, u Tihom okeanu, prema zapisima u bilježnici.
On je uspio da ode u misiju bombardovanja Nagasakija tri dana kasnije.
Luis je mislio da bi zadatak mogao da mu donese “nekoliko dolara”, navode istoričari Gordon Tomas i Maks Morgan-Vits.
Letjelica “Enola Gej” je trenutno izložena u Nacionalnom muzeju vazduhoplovstva i svemira, u Šantiliju u Virdžiniji, izvan Vašingtona.
Ovo je peti put da je predmet ponuđen na prodaju.
Prvi put je ponuđen na aukciji 1971. godine za 37.000 dolara. Luis, koji je bio prisutan na prodaji (umro je 1983. godine), rekao je da “nije znao šta drugo da radi s njim”, podsjeća američki list.
Posljednji put dnevnik je prodat 2022. godine za 543.000 dolara.
Američko ratno vazduhoplovstvo je 6. avgusta 1945. godine bacilo uranijumsku bombu “Mali dječak” na Hirošimu.
Tri dana kasnije, plutonijumska bomba “Debeljko” bačena je na Nagasaki.
Prema procjeni istoričara, u napadu je Hirošima skoro potpuno uništena, a poginulo je između 70.000 i 80.000 ljudi. Između 90.000 i 166.000 ljudi je umrlo do kraja 1945. godine, uključujući i od trovanja radioaktivnošću.
Druga eksplozija je pogodila površinu od približno 110 kvadratnih kilometara, usmrtivši 70.000 stanovnika. Japan je zvanično prihvatio uslove predaje 14. avgusta.
