Milorad Dodik ponovo u Moskvi kod Vladimira Putina, potvrđujući političko savezništvo koje godinama prati blokade institucija, napade na OHR i stalne krize u BiH.
Dok Bosna i Hercegovina pokušava uvjeriti Brisel da ozbiljno misli o evropskom putu, predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik ponovo je otišao tamo gdje se politički već godinama osjeća najugodnije – u Moskvu, na sastanak sa ruskim predsjednikom Vladimir Putin.
Na prvi pogled, zvanična retorika djeluje poznato i gotovo ritualno. Govori o „tradicionalnom prijateljstvu“, „istorijskim vezama“ i „međusobnom poštovanju“ godinama su sastavni dio susreta zvaničnika Republike Srpske i Kremlja. Međutim, iza diplomatskih fraza krije se mnogo ozbiljnija politička poruka – ona koja se tiče stabilnosti Bosne i Hercegovine, evropske budućnosti zemlje i geopolitičkog sukoba između Zapada i Rusije.
Uz Dodika su u Moskvi bili i Nenad Stevandić te Siniša Karan, što dodatno pokazuje da nije riječ o simboličnoj ili privatnoj posjeti, već o političkom sastanku vrha vlasti Republike Srpske sa Kremljom.
“Vjekovno prijateljstvo” kao politička poruka
Putinove riječi o “vjekovnom prijateljstvu Srba i Rusa” nisu slučajno izgovorene baš sada. Rusija se nalazi pod snažnom međunarodnom izolacijom zbog rata u Ukrajini i Kremlj već duže vrijeme pokušava pokazati da i dalje ima saveznike u Evropi.
Balkan je za Moskvu posebno važan. Ne zbog ekonomske snage regiona, već zbog njegove političke osjetljivosti. Svaka nestabilnost na Balkanu predstavlja problem za Evropsku uniju i NATO, a upravo je to prostor u kojem Rusija pokušava zadržati svoj uticaj.
U tom kontekstu, Dodik je za Kremlj dragocjen politički saveznik. Godinama vodi politiku otvorenog sukoba sa zapadnim diplomatama, osporava legitimitet visokog predstavnika, prijeti secesijom Republike Srpske i blokira donošenje ključnih reformskih zakona na državnom nivou.
Svaki od tih poteza direktno slabi Bosnu i Hercegovinu kao funkcionalnu državu i usporava njen evropski put. A upravo to odgovara strateškim interesima Rusije.
Politika blokada i permanentne krize
Posljednjih godina politička strategija SNSD-a gotovo se može opisati jednom riječju – blokada.
Kada se na državnom nivou pokušavaju usvojiti reforme potrebne za otvaranje pregovora sa Evropskom unijom, dolazi do političkih ucjena. Kada međunarodna zajednica insistira na funkcionalnijim institucijama, slijede optužbe za “napad na Republiku Srpsku”. Kada se govori o evropskim integracijama, iz Banje Luke dolaze poruke o vraćanju nadležnosti, otcjepljenju ili rušenju državnih institucija.
Takva politika proizvodi stalnu krizu u zemlji. Institucije funkcionišu usporeno, investitori gube povjerenje, reformski procesi stoje, a politička energija troši se na beskrajne sukobe.
Za Moskvu je to idealan scenario.
Rusiji nije potreban otvoreni konflikt u Bosni i Hercegovini. Dovoljna joj je trajna nestabilnost. Dovoljna joj je država koja ne može donositi odluke, koja je politički paralizovana i koja konstantno proizvodi tenzije između domaćih političkih aktera i međunarodne zajednice.
Takva Bosna i Hercegovina postaje slaba tačka Evrope.
Da li Moskva direktno upravlja politikom SNSD-a?
Ne postoje javni dokazi da Kremlj svakodnevno izdaje direktne naredbe političkom vrhu Republike Srpske. Međutim, politička usklađenost između Dodikove politike i interesa Moskve postala je gotovo potpuna.
Kada Rusija želi oslabiti uticaj Zapada na Balkanu – Dodik napada OHR. Kada Rusija želi pokazati da EU nema kontrolu nad regionom – dolazi do blokade institucija BiH. Kada Kremlju odgovara slabljenje evropskih integracija – reformski zakoni mjesecima stoje zarobljeni u političkim sukobima.
Teško je više govoriti o slučajnosti.
Posebno zato što Dodik svoju političku bliskost s Putinom nikada nije skrivao. Naprotiv, često je koristi kao dokaz vlastite političke snage. Dok većina evropskih lidera izbjegava otvorene kontakte sa Kremljom zbog agresije na Ukrajinu, Dodik redovno odlazi u Moskvu i demonstrativno održava političko savezništvo sa Putinom.
Time šalje poruku i domaćoj javnosti i međunarodnim partnerima: njegova politika neće biti usklađena sa Briselom, već sa interesima Moskve.
Ekonomska realnost ruši političku propagandu
Ironično, upravo Republika Srpska i Bosna i Hercegovina ekonomski najviše zavise od Evropske unije.
Evropska unija je daleko najveći trgovinski partner BiH. Najveći dio izvoza završava na evropskom tržištu. Evropske banke finansiraju privredu. Evropske zemlje ulažu najveći kapital. Hiljade građana Republike Srpske rade upravo u državama Evropske unije.
Ne u Rusiji.
Moskva ne finansira puteve, ne otvara fabrike, ne garantuje tržište za domaću ekonomiju i ne predstavlja ozbiljan razvojni oslonac za Republiku Srpsku. Čak ni energetska saradnja sa Rusijom nije donijela spektakularne rezultate koje vlasti u Banjoj Luci godinama najavljuju.
Ipak, uprkos toj ekonomskoj realnosti, političko savezništvo sa Kremljom ostaje prioritet.
To pokazuje da se ovdje ne radi o ekonomiji, nego o geopolitičkom i ideološkom opredjeljenju.
Putin koristi Dodika kao dokaz da Rusija još ima saveznike u Evropi
Za Kremlj Dodik ima još jednu važnu funkciju – propagandnu.
Nakon invazije na Ukrajinu, Rusija je suočena sa sankcijama, međunarodnom izolacijom i gubitkom političkog uticaja u velikom dijelu Evrope. Zbog toga Moskva pokušava održati mrežu političkih partnera koji će pokazivati da Rusija nije potpuno izolovana.
Dodik se savršeno uklapa u tu strategiju.
Njegove posjete Moskvi omogućavaju Putinu da pokaže kako i dalje postoje evropski političari spremni da otvoreno sarađuju sa Kremljom. To je posebno važno u trenutku kada Zapad pokušava demonstrirati jedinstvo protiv ruske politike.
Zato ovi susreti nisu samo regionalna priča. Oni imaju širu geopolitičku dimenziju.
Evropska unija i politika zatvaranja očiju
Najveći problem za Bosnu i Hercegovinu možda nije ni sama Dodikova politika, nego način na koji Evropska unija reaguje na nju.
Godinama Brisel pokušava održavati privid političke ravnoteže, izbjegavajući direktniji sukob sa liderom SNSD-a. Često se stvara utisak da evropske institucije izjednačavaju odgovornost svih političkih aktera u BiH, čak i kada su blokade i opstrukcije vrlo jasno politički locirane.
Takav pristup dao je Dodiku dodatni prostor za djelovanje.
Dok evropski zvaničnici govore o kompromisu i dijalogu, političke krize se nastavljaju, reformski procesi stoje, a Bosna i Hercegovina gubi dragocjeno vrijeme.
U međuvremenu, Rusija jača svoj politički uticaj upravo kroz proizvodnju nestabilnosti.
Posjeta koja nije folklor
Zato Dodikov odlazak u Moskvu nije “protokolarna posjeta”, niti obični diplomatski susret. To je demonstracija političkog savezništva.
U trenutku kada Bosna i Hercegovina pokušava dokazati da pripada evropskom političkom prostoru, jedan od njenih najmoćnijih političara otvoreno se pozicionira uz režim kojem destabilizacija Balkana odgovara kao strateški interes.
To je suština cijele priče.
Pravo pitanje više nije da li Rusiji odgovara blokada evropskog puta Bosne i Hercegovine. Odgovor na to pitanje odavno je jasan.
Pitanje je koliko će Evropska unija još dugo tolerisati situaciju u kojoj ključni politički akter u BiH održava otvoreni savez sa Kremljom, dok istovremeno blokira reforme koje bi zemlju trebale približiti Evropi.
Jer svaka nova politička kriza u Bosni i Hercegovini danas više nije samo unutrašnji problem države. Ona je postala dio mnogo šire geopolitičke borbe za uticaj na Balkanu.
