Evropska unija razmatra niz novih, politički osjetljivih rješenja kojima bi se ubrzao proces proširenja, ali i smanjio rizik od institucionalnih blokada koje bi mogle nastati ulaskom novih država članica.
Prema navodima Guardiana, Evropska komisija razmatra mogućnost da buduće članice EU, uključujući države Zapadnog Balkana poput Crne Gore i Bosne i Hercegovine, kao i Moldaviju, u početnoj fazi članstva ne dobiju automatsko pravo veta u ključnim odlukama Unije.
Ova ideja bi se odnosila na najosjetljivija područja odlučivanja, poput zajedničke vanjske politike i poreskih pitanja, gdje se trenutno zahtijeva jednoglasnost svih članica.
Privremeno ograničenje kao kompromis
Plan o vremenski ograničenom uskraćivanju prava veta razmatra se kao mogući kompromis između potrebe za širenjem EU i straha postojećih članica od paralize odlučivanja u proširenoj Uniji.
Prema dostupnim informacijama, ova mjera bi mogla biti uključena u buduće ugovore o pristupanju, a posebno se razmatra u kontekstu Crne Gore, koja se smatra najnaprednijim kandidatom za članstvo i koja ambiciozno cilja ulazak u EU do 2028. godine.
Istovremeno se formiraju tehničke grupe koje rade na izradi pristupnih dokumenata, što ukazuje da proces ulazi u završnu i politički najosjetljiviju fazu.
Strah od blokada i “novog Orbana”
Ideja o ograničavanju veta pojavila se kao reakcija na ranija iskustva unutar EU, posebno u slučajevima kada su pojedine članice blokirale zajedničke odluke.
Kao primjer se često navodi Mađarska tokom perioda Viktora Orbana, čija je politika u više navrata dovodila do zastoja u donošenju odluka, uključujući i finansijsku i političku podršku Ukrajini.
Zbog takvih iskustava, dio evropskih institucija zagovara model koji bi spriječio da pojedina država može blokirati odluke koje imaju podršku većine.
Podijeljene reakcije i političke dileme
Iako se u Briselu naglašava da bi takvo ograničenje bilo privremeno i isključivo u prelaznoj fazi, ideja već sada izaziva rasprave o jednakopravnosti budućih članica.
Crna Gora, kao vodeći kandidat, ne odbacuje mogućnost zaštitnih mehanizama, ali ističe da je krajnji cilj punopravno članstvo sa svim pravima koja iz toga proizlaze.
S druge strane, pojedini evropski lideri, uključujući njemačkog kancelara Friedricha Merza, zagovaraju “inovativne modele integracije”, pa čak i koncept pridruženog članstva bez punog prava glasa, što dodatno otvara prostor za političke nesuglasice unutar Unije.
Ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski već je odbacio takve prijedloge, naglašavajući da Ukrajina želi ravnopravan status u EU, a ne ograničeni oblik članstva.
EU između reforme i proširenja
U pozadini cijele debate nalazi se šire pitanje reforme Evropske unije, posebno u kontekstu mogućeg proširenja na više od 35 članica.
Dio evropskih zvaničnika smatra da bi bez promjene sistema odlučivanja Unija mogla postati institucionalno neefikasna, dok drugi upozoravaju da bi preduga rasprava o reformama mogla usporiti ili čak blokirati proces proširenja.
Zbog toga se sve češće razmatraju prelazni modeli integracije koji bi omogućili političko širenje EU bez trenutnog otvaranja svih mehanizama punopravnog članstva.
