Ambiciozni plan Evropske unije da do kraja ove decenije poveže zemlje Zapadnog Balkana modernom transportnom mrežom suočava se sa ozbiljnim preprekama. Najnoviji izvještaj Evropskog revizorskog suda pokazuje da realizacija ključnih infrastrukturnih projekata ne napreduje željenom dinamikom, zbog čega je ostvarenje cilja postavljenog za 2030. godinu pod velikim znakom pitanja.
Riječ je o mreži puteva i željezničkih pravaca koji bi trebali omogućiti brže povezivanje Albanije, Bosne i Hercegovine, Kosova, Crne Gore, Sjeverne Makedonije i Srbije s državama Evropske unije. Uprkos višegodišnjim ulaganjima i značajnoj finansijskoj podršci iz evropskih fondova, brojni projekti i dalje se nalaze u različitim fazama pripreme ili kasne u izvođenju radova.
Revizori upozoravaju da su pojedini infrastrukturni projekti odobravani i finansirani prije nego što su bili dovoljno spremni za realizaciju. Posljedica toga su višegodišnja odgađanja, izmjene planova i sporija iskorištenost raspoloživih sredstava.
Dodatni izazov predstavlja način nadzora nad projektima. Evropska komisija se u velikoj mjeri oslanja na međunarodne finansijske institucije koje prate provođenje investicija na terenu. Međutim, prema nalazima revizije, takav sistem nije uvijek omogućavao pravovremeno prepoznavanje problema, zbog čega su pojedini rizici ostajali bez adekvatnog odgovora.
Posebno je istaknuto pitanje dugoročne održivosti. Izvještaj pokazuje da kod više projekata nisu u potpunosti riješena pitanja finansiranja budućeg održavanja infrastrukture, što otvara dilemu hoće li izgrađeni objekti nakon završetka radova moći zadržati planirani nivo funkcionalnosti.
Analizom je utvrđeno i da su u određenim slučajevima evropski grantovi odobravani za projekte koji su već imali osigurane kreditne aranžmane. Takve situacije, smatraju revizori, zahtijevaju dodatnu pažnju kako bi se osiguralo da se sredstva evropskih poreznih obveznika koriste tamo gdje su zaista neophodna.
Iako Evropska unija ostaje najveći finansijski partner infrastrukturnog razvoja Zapadnog Balkana, revizori smatraju da građani nisu dovoljno upoznati s obimom te podrške. Zbog toga pozivaju na veću transparentnost i vidljivije predstavljanje projekata koji se realiziraju evropskim novcem.
Poruka izvještaja je jasna – bez efikasnijeg planiranja, boljeg upravljanja i brže realizacije radova, zemlje Zapadnog Balkana teško će uspjeti ostvariti jedan od najvažnijih infrastrukturnih ciljeva u procesu približavanja Evropskoj uniji. Vrijeme do 2030. godine ubrzano ističe, a broj otvorenih pitanja i dalje je veći od broja završenih projekata.
