Evropska unija ulazi u period pojačane političke i ekonomske nestabilnosti, dok se istovremeno preklapaju globalni sigurnosni rizici, energetski pritisci i rastuće unutrašnje političke podjele.
Eskalacija napetosti između Sjedinjenih Američkih Država i Irana dodatno je produbila već postojeće slabosti evropske ekonomije, koja se suočava s usporavanjem rasta i ponovnim inflatornim udarima.
Rast cijena energenata, posebno nafte i prirodnog plina, već se prelijeva na ključne sektore evropske privrede. Transport, proizvodnja i prehrambena industrija bilježe povećane troškove, što se direktno odražava na životni standard građana. Ekonomski analitičari upozoravaju da bi produženi period visokih cijena mogao gurnuti pojedine ekonomije u zonu tzv. stagflacije – kombinacije niskog rasta i visoke inflacije.
U tom kontekstu, politički pritisak na vladajuće strukture širom EU rapidno raste. U više država članica primjetan je porast podrške političkim opcijama koje se predstavljaju kao alternativa tradicionalnim proevropskim strankama. Desni i krajnje desni politički pokreti koriste ekonomsko nezadovoljstvo kao osnovu za jačanje svog uticaja, posebno u Francuskoj, Njemačkoj i državama srednje Evrope.
Francuska se u tom smislu sve češće posmatra kao ključna tačka političkog preokreta. Rast popularnosti desnih političkih snaga dodatno pojačava zabrinutost u Briselu, jer bi eventualna promjena vlasti u Parizu značila i značajno redefinisanje odnosa snaga unutar same Unije. Slični trendovi bilježe se i u Njemačkoj, gdje rast podrške radikalnijim političkim opcijama ukazuje na duboko nezadovoljstvo dijela biračkog tijela ekonomskim i migracionim politikama.
Na istoku Evrope, politička nestabilnost dodatno komplikuje situaciju. Unutrašnje krize u pojedinim državama članicama i kandidatima za članstvo stvaraju dodatni pritisak na evropsku administraciju, koja istovremeno pokušava održati jedinstven stav prema ruskom uticaju i ratu u Ukrajini.
Dodatni izazov dolazi i iz energetskog sektora. Ograničenja u globalnim isporukama i geopolitičke tenzije u ključnim pomorskim pravcima povećavaju zavisnost Evrope od vanjskih dobavljača, što dodatno slabi pregovaračku poziciju Unije na globalnom tržištu.
Unutar same Evropske unije ponovo se otvara i stari politički sukob između fiskalne discipline i zajedničke solidarnosti. Dok sjeverne članice insistiraju na strožoj kontroli javne potrošnje, južne zemlje traže fleksibilniji pristup i jaču finansijsku podršku iz zajedničkog budžeta. Ove razlike ponovo dovode u pitanje jedinstvo evropske ekonomske politike.
Istovremeno, obaveze vezane za otplatu zajedničkog duga iz perioda pandemije dodatno ograničavaju fiskalni prostor Unije, što ostavlja manje prostora za nove krizne intervencije.
U takvoj kombinaciji globalnih i unutrašnjih pritisaka, Evropska unija se suočava s jednim od najkompleksnijih političko-ekonomskih trenutaka u posljednjoj deceniji. Ključno pitanje koje se postavlja pred evropske lidere jeste da li će Unija uspjeti zadržati stabilnost i političku koheziju ili će ekonomski šokovi i rastući populizam dodatno produbiti postojeće podjele na kontinentu.
