Crna Gora obilježava dvije decenije od obnove nezavisnosti u trenutku kada se u evropskim analizama sve češće predstavlja kao najuspješnija država Zapadnog Balkana na putu ka Evropskoj uniji.
Podgorica je u posljednjim godinama uspjela odblokirati pregovarački proces, ubrzati reformske aktivnosti i učvrstiti poziciju kandidata koji se u Briselu sve češće posmatra kao potencijalni predvodnik proširenja. Ipak, uprkos tom napretku, stručnjaci upozoravaju da iza slike “evropskog đaka” i dalje stoje duboki strukturni problemi.
Analitičarka Daliborka Uljarević iz Centra za građansko obrazovanje ocjenjuje da Crna Gora trenutno ima relativnu prednost u odnosu na region, ali upozorava da to ne smije stvoriti iluziju o stvarnom kvalitetu reformi. Kako navodi, zemlja mora paziti da evropski put ne završi ulaskom u Uniju bez dovoljno izgrađenih institucija i funkcionalnog sistema.
Ona ističe da su korupcija i političke podjele i dalje ključni izazovi, uprkos promjeni vlasti 2020. godine, koja je otvorila novu fazu političkog života u zemlji. Prema njenim riječima, očekivane dubinske promjene u političkoj praksi nisu u potpunosti ostvarene, dok se borba različitih političkih i identitetskih narativa i dalje reflektuje na svakodnevno funkcionisanje države.
Sličnog stava je i direktor Centra za regionalizam Aleksandar Popov, koji smatra da Crna Gora u regionu prednjači po demokratskom kapacitetu, ali da je njen napredak djelimično rezultat šireg geopolitičkog konteksta i stagnacije susjednih država.
Posebna pažnja u analizi posvećena je odnosima sa Srbijom, koji i dalje predstavljaju jedno od najosjetljivijih političkih pitanja u regionu. Sagovornici za DW upozoravaju da politički uticaj Beograda ostaje značajan faktor u crnogorskoj unutrašnjoj dinamici, što dodatno komplikuje evropske integracije.
U tom kontekstu, kao ilustracija se navode i političke poruke iz Beograda, uključujući i reakcije predsjednika Srbije Aleksandra Vučića na obilježavanje godišnjice nezavisnosti Crne Gore, koje su dodatno podstakle rasprave o prirodi bilateralnih odnosa.
Analitičari ocjenjuju da evropska perspektiva Crne Gore ostaje realna i najizglednija u regionu, ali upozoravaju da će konačan uspjeh zavisiti od sposobnosti države da riješi unutrašnje slabosti, prije svega u oblasti vladavine prava, borbe protiv korupcije i smanjenja političkih podjela.
Zaključuje se da bi eventualno članstvo u EU značilo i jačanje institucionalne nezavisnosti Crne Gore u odnosu na regionalne političke uticaje, ali i kraj dugog i kompleksnog tranzicijskog perioda u kojem se zemlja i dalje nalazi.
