Zemlje EU sve bliže sankcijama Republici Srpskoj: Francuska i Njemačka predvode inicijativu, očekuju se obustave ključnih projekata
Veliki broj država članica Evropske unije, najmanje njih deset, ozbiljno razmatra provođenje preporuka o sankcijama sadržanih u neformalnom dokumentu pod nazivom „Odgovori na napade Republike Srpske na ustavni poredak BiH“, koji je u diplomatskim krugovima počeo kružiti na inicijativu Francuske i Njemačke, saznaje se iz izvora bliskih diplomatskim krugovima.
Među državama koje pokazuju najveću odlučnost u vezi s ovim pitanjem prednjače Francuska i Njemačka. Njemačka je već ranije uvela sankcije Miloradu Dodiku, Radovanu Viškoviću i Nenadu Stevandiću, koje smatra odgovornima za napade na ustavni poredak Bosne i Hercegovine, te zagovara širenje tih mjera i na druge osobe i institucije.
Dok se individualne sankcije prema liderima RS razmatraju na nivou svake države članice pojedinačno, istovremeno se vode pregovori o kolektivnim mjerama, koje bi uključivale obustavu finansiranja projekata u entitetu RS, a koje provodi grupa zemalja – prvenstveno bilateralnih donatora.
Ključni mehanizam pritiska: WBIF projekti
Poseban fokus je stavljen na projekte koji se realizuju u okviru Investicionog okvira za Zapadni Balkan (WBIF – Western Balkans Investment Framework), zajedničke inicijative Evropske komisije i međunarodnih finansijskih institucija, uključujući Evropsku investicijsku banku (EIB), Evropsku banku za obnovu i razvoj (EBRD), Razvojnu banku Vijeća Evrope (CEB), Njemačku razvojnu banku (KfW), Francusku razvojnu agenciju (AFD) i Svjetsku banku (WB).
Zahvaljujući ovom okviru, u Bosni i Hercegovini – uključujući i entitet Republika Srpska – realizovan je značajan broj infrastrukturnih i razvojnih projekata. Evropska unija, kao najveći donator kroz Instrument za pretpristupnu pomoć (IPA), imala je ključnu ulogu u finansiranju ovih aktivnosti.
Međutim, zbog izostanka jedinstvene odluke unutar EU, s obzirom da Mađarska aktivno blokira šire sankcije prema vlastima u RS, pažnja se usmjerava na zemlje koje su najveći bilateralni donatori unutar WBIF-a. Među njima su Austrija, Češka, Danska, Finska, Francuska, Grčka, Nizozemska, Irska, Italija, Kanada, Luksemburg, Norveška, Njemačka, Poljska, Slovačka, Slovenija, Španija, Švedska i Velika Britanija.
Već četiri od navedenih zemalja uvele su individualne sankcije protiv Milorada Dodika. Većina njih javno je osudila postupke vlasti RS i izrazila zabrinutost zbog ugrožavanja ustavnog poretka Bosne i Hercegovine.
Njemačka je još ranije povukla finansiranje četiri velika infrastrukturna projekta u RS, vrijedna 105 miliona eura, kao odgovor na otvorene secesionističke poteze Milorada Dodika. Po istom principu sada bi, prema diplomatskim izvorima, mogle reagovati i druge zemlje.
Političke posljedice za vlasti RS
Očekivani efekti sankcija bili bi višeslojni – od direktnog utjecaja na budžete i ekonomske tokove, do političkih posljedica za lidere RS. Mnoge evropske zemlje smatraju da bi se time direktno oslabila politička pozicija secesionističkih partija koje su dosad svoju popularnost gradile i na realizaciji projekata koje su predstavljali kao vlastite uspjehe, iako su sredstva stizala iz fondova i grantova Evropske unije i njenih saveznika.
Aktivna razmatranja ovih mjera odvijaju se intenzivno, a prema pouzdanim informacijama, uskoro bi neformalne preporuke iz pomenutog dokumenta mogle biti pretočene u formalni prijedlog unutar institucija Evropske unije.
Iako je već sada jasno da takav prijedlog vjerovatno neće dobiti jednoglasnu podršku svih 27 članica EU, upravo to dodatno pojačava značaj modela sankcija koji se temelji na neformalnoj, ali široko podržanoj inicijativi.
