Preko 1,9 miliona građana pozvano je na birališta za vanredne parlamentarne izbore, dok istrage o mogućem utjecaju na izborni proces ističu trenutne tenzije između Prištine i Beograda.
Proces glasanja na Kosovu je počeo, a 1,9 miliona birača ima pravo birati 11. saziv Skupštine i novu vladu zemlje, u procesu koji se odvija u napetoj političkoj, institucionalnoj i sigurnosnoj atmosferi. Ovi vanredni izbori označavaju peti izborni proces za manje od godinu i po dana, odražavajući dug period političke dinamike i institucionalnih sukoba u zemlji.
Prema podacima Centralne izborne komisije (CIK), pravo glasa ima 1 milion 959 hiljada 962 građana. Za izborni proces na cijeloj teritoriji Kosova organizovano je 949 biračkih centara sa ukupno 2 hiljade 550 biračkih mjesta.
Redovno glasanje će se održati u 911 biračkih centara, sa 2.498 biračkih mjesta, dok će u 38 drugih centara, po jedan za svaku opštinu, uslovno glasanje biti moguće na 52 biračka mjesta. U međuvremenu, na biračkom spisku nije 132.212 građana Kosova registrovanih za glasanje iz inostranstva, putem pošte ili u diplomatskim predstavništvima.
Trka sa 21 političkim subjektom i 902 kandidata
Na izborima 7. juna takmiči se 21 politički subjekt sa ukupno 902 kandidata za poslanike. Od njih, šest su albanski subjekti sa 465 kandidata koji imaju za cilj da osvoje 100 parlamentarnih mjesta koja se dodjeljuju putem općih izbornih utrka.
Ostali politički subjekti predstavljaju manjinske zajednice i takmiče se za 20 mjesta zagarantovanih Ustavom Kosova. Prema zvaničnim podacima, od ukupnog broja kandidata, 593 su muškarci, a 309 žene.
Radi nesmetanog odvijanja izbornog procesa, CIK je najavio funkcionalizaciju operativne sobe koja će pratiti dešavanja tokom dana glasanja. Prema riječima portparola CIK-a, Valmira Elezija, u ovom mehanizmu će učestvovati predstavnici Centralne izborne komisije, Državnog tužilaštva i Policije Kosova, s ciljem garantovanja integriteta i sigurnosti procesa.
Sumnje o vanjskom uplitanju
Pored političke konkurencije, ovogodišnji izbori se održavaju i u sjeni navoda o mogućem stranom miješanju u izborni proces.
Vlasti Kosova su objavile da su posljednjih sedmica pregledale brojne izvještaje o sumnjivim aktivnostima koje su možda imale za cilj uticanje na slobodnu volju birača. Prema zajedničkom saopštenju Policije Kosova i Državnog tužilaštva, vanjsko miješanje se smatra ozbiljnom prijetnjom integritetu demokratskog procesa.
Istrage su do sada dovele do hapšenja osam osoba, osumnjičenih za kupovinu glasova, zastrašivanje birača i ometanje izbornog procesa. Sedam hapšenja izvršeno je 19. maja, dok je osmo hapšenje izvršeno 4. juna. Svi slučajevi se odnose na opštinu Gračanica.
Međutim, institucije još nisu objavile konkretne dokaze koji bi omogućili utvrđivanje obima miješanja, njegovog porijekla ili uključenih aktera. Iz tog razloga, očekuje se da će rezultati istraga biti ključni u razjašnjavanju prirode navoda i njihovog mogućeg utjecaja na izborni proces.
Gračanica u centru pažnje
Činjenica da su hapšenja izvršena u Gračanici privukla je posebnu pažnju zbog političkog i simboličkog značaja ove općine.
Smještena samo nekoliko kilometara od Prištine, Gračanica se smatra jednim od najvažnijih centara srpske zajednice na Kosovu. U općini se nalazi manastir Gračanica, jedan od najvažnijih vjerskih i kulturnih spomenika za kosovske Srbe i Srpsku pravoslavnu crkvu.
To područje je poznato i kao jedno od tradicionalnih uporišta Srpske liste, najvećeg političkog subjekta koji predstavlja srpsku zajednicu na Kosovu. Gračanica je godinama bila jedna od tačaka na kojima su se najjasnije odražavale tenzije i neslaganja između Prištine i Beograda u vezi sa statusom srpske zajednice i funkcionisanjem institucija na Kosovu.
Neprekidni sukob između Prištine i Beograda
Navodi o vanjskom miješanju podsjećaju na neriješeni politički sukob između Kosova i Srbije, koji i dalje utiče na unutrašnja politička dešavanja na Kosovu gotovo dvije decenije nakon proglašenja nezavisnosti.
Za vladu u Prištini, jačanje prisustva državnih institucija u područjima sa srpskom većinom smatra se dijelom konsolidacije suvereniteta i vladavine prava na cijeloj teritoriji zemlje.
Posljednjih godina, vlada premijera Albina Kurtija poduzela je niz akcija usmjerenih na proširenje institucionalnih ovlasti na ova područja. Ove mjere uključivale su izdavanje srpskih registarskih tablica, zatvaranje struktura koje djeluju uz podršku Srbije i napore za potpuniju integraciju lokalnih institucija u državni sistem Kosova.
S druge strane, Beograd i politički predstavnici kosovskih Srba tvrde da ove akcije ograničavaju političku i institucionalnu autonomiju srpske zajednice i nisu u skladu sa sporazumima postignutim u okviru dijaloga koji posreduje Evropska unija.
Jedno od najkontroverznijih pitanja ostaje Zajednica opština sa srpskom većinom, predviđena u sporazumima o dijalogu između Kosova i Srbije, ali koja još nije uspostavljena.
Optužbe za miješanje u izbore dolaze u vrijeme kada su odnosi između vlade Albina Kurtija i Srpske liste među najnapetijim u posljednjih nekoliko godina.
Procesi certifikacije i učešće Srpske liste na izborima izazvali su političke reakcije i na Kosovu i na međunarodnom nivou. U nekim slučajevima, Sjedinjene Američke Države su izrazile zabrinutost zbog postupaka koji bi, po njihovom mišljenju, mogli uticati na političku zastupljenost srpske zajednice.
Međunarodni partneri su dosljedno naglašavali da učešće svih zajednica u demokratskim procesima ostaje ključni element za stabilnost i institucionalno funkcionisanje Kosova.
Ovi događaji su također istakli razlike koje su postojale posljednjih godina između Prištine i nekih zapadnih saveznika u vezi s načinom na koji se upravlja tenzijama na sjeveru i provedbom sporazuma o dijalogu sa Srbijom.
Stručnjaci smatraju da se debata o mogućim vanjskim intervencijama ne može odvojiti od šireg političkog i historijskog konteksta regije.
Na Kosovu, pitanja sigurnosti, nacionalnog identiteta i međuetničkih odnosa i dalje direktno utiču na politički život. Iz tog razloga, svaka optužba za miješanje u izbore odmah dobija šire dimenzije od samog izbornog procesa.
Neki politički krugovi u Prištini tvrde da mreže povezane sa Srbijom pokušavaju održati svoj politički utjecaj u zajednicama kosovskih Srba. Kritičari vlade, s druge strane, kažu da se sigurnosna pitanja i tenzije s Beogradom često koriste u domaćoj političkoj debati.
Međutim, bez završetka istraga i objavljivanja konkretnih dokaza, navodi ostaju nepotvrđeni i ne mogu se tretirati kao dokazane činjenice.
Problem koji prevazilazi granice Kosova
Značaj nedavnih događaja nije ograničen samo na Kosovo. Slična pitanja vezana za etnički identitet, prekogranični politički utjecaj i odnose između većine i manjine i dalje su prisutna širom Zapadnog Balkana.
Od Bosne i Hercegovine do Crne Gore i Sjeverne Makedonije, izazovi vezani za etničke zajednice i konkurentne političke narative ostaju važni faktori za regionalnu stabilnost.
U tom kontekstu, parlamentarni izbori na Kosovu 7. juna se ne smatraju samo testom za demokratiju i institucije zemlje, već i pokazateljem sposobnosti regije da upravlja političkim i etničkim tenzijama u osjetljivom geopolitičkom periodu.
Dok građani glasaju za novi sastav Skupštine i sljedeću vladu, pažnja lokalnih institucija i međunarodnih partnera ostaje usmjerena na osiguranje slobodnog, uređenog i kredibilnog procesa, u vrijeme kada su politički i sigurnosni izazovi i dalje prisutni na Kosovu i u cijelom regionu.
