U političkom prostoru RS već duže vrijeme traje proces koji sve manje liči na institucionalno upravljanje, a sve više na sistem personalne vlasti u kojem se formalne funkcije prazne od sadržaja, dok se stvarna moć premješta izvan institucija.
U takvom ambijentu, bivši i sadašnji politički akteri upozoravaju da se ključne odluke ne donose kroz institucionalne mehanizme, već kroz zatvorene krugove političke lojalnosti i stranačke hijerarhije. Kritike na račun takvog modela upravljanja sve češće idu u pravcu tvrdnje da je godinama građen sistem u kojem je jedna politička figura postala centralna tačka oko koje se sve vrti, dok su institucije ostale sekundarne i zavisne.
Prema ocjenama pojedinih opozicionih predstavnika, dugogodišnji politički razvoj u Republici Srpskoj doveo je do toga da se jača stranačka infrastruktura, dok se paralelno ne razvijaju institucije kao nezavisni stubovi sistema. Posljedica toga je, tvrde oni, da i nakon formalnih promjena na funkcijama, politički uticaj ostaje koncentrisan u istim rukama, samo kroz druge poluge moći.
U tom kontekstu posebno se ističe činjenica da se politički procesi i dalje odvijaju kroz mrežu stranačkih struktura, a ne kroz institucije koje bi trebalo da budu nosioci izvršne i političke stabilnosti. Kritičari takvog stanja smatraju da se time stvara paradoks: funkcije postoje, ali njihov stvarni značaj slabi u odnosu na politički centar moći koji djeluje izvan formalnih okvira.
Milorad Dodik se u toj analizi često posmatra kao ključna figura koja je godinama izgradila snažnu političku mrežu, dok se institucije nisu razvijale istim intenzitetom. Njegovi kritičari tvrde da se politički uticaj ne gubi ni nakon formalnih promjena pozicija, jer ostaje ukorijenjen kroz stranačku infrastrukturu i lojalne kadrove raspoređene u institucijama.
S druge strane, opozicioni glasovi, među kojima je i Biljana Vukomanović, upozoravaju da je dugogodišnji model upravljanja proizveo sistem u kojem pojedinac nadilazi institucije, a institucije postaju produžena ruka političke volje, umjesto nezavisni mehanizam odlučivanja.
Dodatna zabrinutost odnosi se na činjenicu da se politički uticaj održava i kroz ekonomske i mrežne resurse, što dodatno otežava institucionalnu tranziciju i jačanje sistema koji bi trebao biti zasnovan na pravilima, a ne na ličnim odnosima.
U takvom okviru, ključno pitanje više nije ko formalno obavlja koju funkciju, nego ko realno kontroliše procese. Upravo tu nastaje prostor za političke tenzije: između deklarativnih institucija i stvarnih centara moći, između formalnog poretka i neformalnih struktura koje ga nadopunjuju ili potiskuju.
Ako se ovakav trend nastavi, upozoravaju analitičari, politički sistem će ostati stabilan samo na površini, dok će u suštini biti zavisan od jednog centra moći koji nadživljava mandate, funkcije i institucionalne promjene.
