U Moldaviji je započelo suđenje koje je već u prvim danima iznijelo na površinu niz uznemirujućih detalja o navodnoj mreži ruskih operativaca koji su, prema optužbama tužilaštva, koristili teritoriju Bosne i Hercegovine i Srbije za obuku stranih državljana u operacijama destabilizacije evropskih država.
Tokom ročišta održanog jučer, ključni svjedok bio je moldavski državljanin Maxim Roșca, čije svjedočenje baca novo svjetlo na način na koji su vrbovani učesnici i kako su funkcionisali kampovi u kojima su obučavani. Roșca je naveo da mu je, dok je radio u autosalonu, prišao Anatoli Prizenco i ponudio dvosedmično putovanje uz novčanu naknadu od 300 do 500 dolara, bez mnogo objašnjenja o prirodi angažmana.
Nakon što je prihvatio ponudu, Roșca je najprije otputovao u Srbiju, a potom i u Bosnu i Hercegovinu, gdje je, kako tvrdi, završio u kampovima pod kontrolom agencija povezanih s Rusijom. U tim kampovima učesnici su prolazili obuku koja je uključivala upravljanje dronovima, taktike izbjegavanja policije tokom protesta, ali i rukovanje improviziranim eksplozivnim napravama.
Moldavsko tužilaštvo tvrdi da je riječ o dijelu šire operacije čiji je cilj bio obučene pojedince slati u različite evropske države kako bi učestvovali u protestima, sabotažama i drugim oblicima destabilizacije. Prizenco se, prema najavama, treba pojaviti pred sudom u Kišinjevu, gdje će se suočiti s optužbama za regrutovanje i koordinaciju učesnika u ovoj mreži.
Istraga obuhvata više od 80 osoba, od kojih je dvadeset već formalno optuženo za poticanje masovnih nereda. Moldavske vlasti tvrde da su pojedini učesnici obuke kasnije povezani i s drugim operacijama u Francuskoj i Njemačkoj, uključujući vandalizam i kampanje zastrašivanja.
Roșca je postao predmet interesovanja vlasti nakon što je 11. oktobra 2024. godine zaustavljen na granici s Rumunijom. U minibusu u kojem je putovao pronađeni su novac u srpskim i bosanskim valutama, veliki broj SIM kartica, USB uređaji, kao i oprema za dronove i radio-upravljanje. Posebnu pažnju istražitelja izazvali su uređaji opisani kao jednokratni sistemi za ispuštanje granata iz zraka.
Na sudu je Roșca izjavio da je prva faza obuke održana u šumskim predjelima u blizini Banje Luke, gdje su regruti boravili u improvizovanom kampu sa šatorima postavljenim uz rijeku. Tamo su učili osnove upravljanja dronovima, snimanja ciljeva i pripreme dimnih bombi. Instruktori su, prema navodima moldavskih obavještajnih službi, bili povezani s ruskom plaćeničkom grupom Wagner.
Nakon početne obuke, učesnici su prevoženi u Banju Luku gdje su imali zadatak da snimaju lokacije administrativnih i vladinih objekata, te identificiraju potencijalne tačke za lansiranje dronova. U tim aktivnostima, prema svjedočenju, pomagao im je muškarac poznat pod imenom „Mircho“, kojeg moldavske vlasti povezuju s bugarskim državljaninom Mirchom Angelovom, jednim od logističara u mreži.
Ovaj slučaj dolazi u trenutku kada Moldavija, država smještena između Rumunije i Ukrajine, sve češće upozorava da je meta ruskog hibridnog rata. Vlada predsjednice Maie Sandu već je ranije optuživala Moskvu za miješanje u izbore i referendum o pristupanju Evropskoj uniji, dok je Rusija takve optužbe odbacivala.
Prema dokumentima koje su moldavske vlasti dostavile evropskim institucijama, ruske operacije uključivale su širenje dezinformacija putem pravoslavnih sveštenika, organizaciju protestnih skupova, kupovinu glasova, cyber napade i korištenje deepfake tehnologije. Regruteri su, kako tvrdi ministar unutrašnjih poslova, posebno ciljali mlade i socijalno ranjive osobe, često bez kriminalnog dosijea, a ponekad i maloljetnike.
Slučaj protiv Prizenca, ističu moldavske vlasti, samo je jedan u nizu koji pokazuje da se operacije destabilizacije više ne planiraju isključivo unutar Rusije, već se za njihovu logistiku i obuku koriste i druge zemlje, uključujući Bosnu i Hercegovinu i Srbiju, čime se Balkan, prema njihovim tvrdnjama, pretvara u operativnu zonu ruskog hibridnog djelovanja u Evropi.
