U svakoj ozbiljnoj državi, autoput je najjednostavniji test funkcionalnosti sistema: ima li novca, ima li plan, ima li rok – i da li se to zaista i realizuje.
U Bosni i Hercegovini, taj test se pretvorio u dugogodišnji dokaz suprotnog: da sistem može postojati, trošiti milijarde, potpisivati kredite – i istovremeno ne isporučivati rezultat u razumnom vremenu.
Koridor 5C, najvažniji infrastrukturni projekat u Bosna i Hercegovina, danas je više politička metafora nego saobraćajna infrastruktura. Autoput koji je trebao spojiti zemlju sa Evropom postao je ogledalo unutrašnjih blokada, institucionalnog haosa i beskonačnih “rekonstrukcija planova”.
Država koja gradi autoput 25 godina – i još ga nije završila
Plan je bio jasan: moderni evropski koridor koji povezuje Budimpeštu i Ploče, kičma ekonomskog razvoja i investicija.
Realnost: više od dvije decenije kasnije, izgrađen je samo dio trase, dok se ostatak i dalje nalazi u fazi tendera, projekata, žalbi i revizija.
U međuvremenu:
susjedne zemlje mjere hiljade kilometara autoputa
BiH mjeri “napredak” u kilometrima po godini
a javnost u kilometrima strpljenja
Ono što dodatno provocira jeste činjenica da se sistem ne raspada zbog jednog problema – nego zbog niza “malih blokada” koje zajedno stvaraju veliku stagnaciju.
Novac postoji – ali autoput ipak stoji
Jedna od najupornijih političkih i administrativnih mantri glasi: “nema dovoljno sredstava”.
Međutim, dokumenti pokazuju drugačiju sliku.
Ugovoreni su milijardni krediti sa međunarodnim finansijskim institucijama, uključujući Evropska investicijska banka i Evropska banka za obnovu i razvoj.
Problem nije u nedostatku novca, nego u njegovom kretanju:
sredstva stoje neiskorištena
projekti kasne
a država plaća penale zbog neaktivnosti
Drugim riječima: novac postoji, ali sistem ga ne pretvara u asfalt dovoljno brzo.
Autoceste FBiH: institucija koja upravlja milijardama i objašnjava kašnjenja
JP Autoceste FBiH je centralna tačka ovog projekta. U teoriji – investicioni motor. U praksi – institucija koja godinama objašnjava zašto se rokovi produžavaju, zašto se troškovi povećavaju i zašto se projekti “revidiraju”.
Revizorski izvještaji godinama ponavljaju iste obrasce:
povećanje vrijednosti radova kroz anekse ugovora
višegodišnja kašnjenja u izvođenju
promjene projektnih rješenja tokom izgradnje
neusklađenost planova i realizacije
U jednom od izvještaja jasno se navodi da su na pojedinim dionicama troškovi višestruko uvećani u odnosu na početne procjene, dok su rokovi pomjereni bez jasnog kraja.
To više nije tehničko pitanje – to je obrazac.
Najveći paradoks: što se više ulaže, to se sporije gradi
U normalnim sistemima, više kredita znači bržu izgradnju.
U slučaju Koridora 5C, događa se obrnuto:
više kredita → više procedura → više izmjena → više kašnjenja.
Razlog je jednostavan, ali politički neugodan: sistem odlučivanja je fragmentiran između više nivoa vlasti, bez jedinstvene odgovornosti.
Svaka faza postaje:
politički kompromis
administrativna prepreka
ili pravni spor
Autoput tako prestaje biti inženjerski projekat i postaje institucionalni maraton.
Revizori već godinama pišu isto – ali ništa se suštinski ne mijenja
U izvještajima Ureda za reviziju FBiH ponavlja se gotovo identična dijagnoza:
neefikasno upravljanje projektima
povećanje troškova bez adekvatne kontrole
kašnjenje u realizaciji
slab sistem odgovornosti
U jednoj od ocjena poslovanja, data je i negativna ocjena za rad institucija uključenih u upravljanje projektom.
Ipak, problem nije samo u nalazima – nego u njihovoj ponovljivosti.
Kada isti problemi traju godinama, oni više nisu greška. Oni postaju sistem.
Politička realnost: autoput kao sredstvo, ne cilj
Najprovokativniji dio priče nije tehnički, nego politički.
Koridor 5C se u javnom diskursu često predstavlja kao strateški projekat, ali u praksi funkcioniše kao:
prostor političkog uticaja
izvor javnih nabavki
instrument regionalnog pregovaranja
Zbog toga se odluke ne donose u logici brzine i efikasnosti, nego u logici političke kontrole.
Autoput koji otkriva više o državi nego o saobraćaju
Koridor 5C nije samo infrastrukturni projekat koji kasni.
On je dijagnoza.
Dijagnoza sistema u kojem:
novac nije problem
planovi postoje
krediti su odobreni
ali rezultat izostaje
I dok se javnost godinama navikava na nove rokove, nove planove i nove “faze izgradnje”, suština ostaje ista:
Bosna i Hercegovina ne gradi spor autoput. Ona pokazuje koliko spor može biti sistem koji ne zna da završi ono što je započeo.
