Posjeta francuskog predsjednika i povećano vojno prisustvo u istočnom Mediteranu ističu regionalne tenzije i ulogu Kipra u evropskoj sigurnosnoj arhitekturi...
Posjeta francuskog predsjednika Emmanuela Macrona Kipru početkom marta 2026. godine bila je praćena snažnim političkim izjavama. „Kada je Kipar napadnut, napadnuta je i Evropa“, izjavio je tokom zajedničkog pojavljivanja s kiparskim predsjednikom Nikosom Christodoulidesom i grčkim premijerom Kyriakosom Mitsotakisom u zračnoj bazi Pafos. Izjava je stavila ostrvo u središte nove naracije o evropskoj odbrani, nakon napada drona iranske proizvodnje na britansku bazu RAF Akrotiri, prvu bazu na evropskom tlu koja je pogođena u kontekstu sukoba na Bliskom istoku.
Francuska je retoriku popratila konkretnim akcijama. Pariz je rasporedio sisteme protivvazdušne odbrane, nosač aviona na nuklearni pogon Charles de Gaulle, fregatu Languedoc i značajnu zračnu komponentu u istočnom Mediteranu. Također je najavila namjeru stvaranja evropske pomorske misije duž Crvenog mora i Hormuškog moreuza. U ovaj okvir su uključene i druge evropske zemlje: Španija je najavila slanje fregate Cristóbal Colón, dok je Italija najavila slanje fregate Martinengo, u koordinaciji s francuskim snagama.
Odnosi između Francuske, Grčke i Kipra imaju historijske korijene. Tokom diktature pukovnika u Grčkoj, mnogi disidenti, uključujući Konstantina Karamanlisa, pronašli su utočište u Parizu. Ove veze su se transformisale u trajnu političku, ekonomsku i vojnu saradnju. Atina i Pariz su 2021. godine potpisali bilateralni sporazum o odbrani koji uključuje isporuku fregata FDI, aviona Rafale i raketa Exocet. Ovi ugovori su dio programa modernizacije grčkih oružanih snaga vrijednog oko 25 milijardi eura.
Dana 15. decembra 2025. godine, Francuska i Republika Kipar potpisale su strateško partnerstvo koje obuhvata oblasti odbrane, ekonomije i sigurnosti. Sporazum predviđa zajedničke vježbe i povećanu francusku operativnu podršku u regiji, jačajući prisustvo Pariza u istočnom Mediteranu.
Grčka je, sa svoje strane, poslala četiri aviona F-16 u bazu u Pafosu i fregate Kimon i Psara kako bi ojačala odbranu oko Kipra. Ovaj potez je povezan s dugogodišnjim strateškim odnosom između Atine i Nikozije.
Međutim, situacija ostaje složena. Kipar je podijeljeno ostrvo: Republika Kipar kontroliše jug, dok sjever kontroliše Turska Republika Sjeverni Kipar, koju priznaje samo Turska. Prema turskim izvorima, Ankara razmatra raspoređivanje šest aviona F-16 na sjever ostrva, što bi moglo povećati tenzije s Grčkom i njenim zapadnim saveznicima.
Jaz između retorike i stvarnosti na terenu je očigledan. Dok se govori o ujedinjenoj Evropi, rastuće vojno prisustvo na Kipru ima jasne geopolitičke implikacije i povezano je i sa rivalstvom s Turskom.
Unutar samog Kipra, reakcije su pomiješane. Stranka AKEL i druge ljevičarske grupe organizirale su proteste protiv širenja stranog vojnog prisustva i prozapadne orijentacije vlade. Kritikuju nedostatak transparentnosti, posebno činjenicu da su informacije o napadima objavljene putem britanskih izvora, a ne od strane kiparskih vlasti.
Neki analitičari su također postavili pitanja o prirodi prijetnje, sugerirajući da je incident s dronom možda iskorišten za opravdanje povećanog evropskog vojnog prisustva, iako nema dokaza o namjernoj manipulaciji.
Kiparski analitičar Xristos Yakovou naglašava da trenutna kriza stvara priliku za preispitivanje uloge Kipra u evropskoj odbrani, ali upozorava da se ostrvo ne smije tretirati kao jednostavan strateški element bez uzimanja u obzir lokalnih i historijskih osjetljivosti.
Italija je odabrala oprezniji pristup. Poslala je fregatu Federico Martinengo u regiju, ali je izbjegavala stavove koji bi se mogli protumačiti kao direktan sukob s Turskom. Rim balansira ekonomske i strateške odnose s Ankarom i saradnju s evropskim partnerima, a istovremeno razmatra i mogućnost prodaje fregata Grčkoj.
U međuvremenu, Rusija ostaje u pozadini, ali zadržava potencijalni utjecaj kroz ekonomske veze i rusofonsku zajednicu na otoku.
Kiparska kriza poprimila je širu dimenziju od izolovanog sigurnosnog incidenta. Postala je tačka susreta evropskih i regionalnih strateških interesa. Francuska ima za cilj jačanje svoje uloge u evropskoj odbrani, Grčka učvršćuje svoju poziciju u regionu, dok Kipar pokušava da krhku situaciju pretvori u centralniju ulogu u sigurnosti EU. U sve napetijoj istočnoj Mediteranskoj regiji, ostrvo ostaje ključni prostor u geopolitičkim dešavanjima.
