Novi pokušaj smjene Vlade Unsko-sanskog kantona (USK) još jednom potvrđuje duboku kratkovidnost lokalne politike, u kojoj je ključno biti u vlasti, bez obzira na sposobnost dugoročnog planiranja i osiguravanja stabilnog parlamentarno-političkog konsenzusa.
Izbacivanje Naroda i pravde (NES) iz kantonalne vlade predstavljalo je istovremeno i simbolički i praktični gubitak “stolice” na kojoj je stranka nastala. Od tog trenutka, NES pod vodstvom Nermina Ogreševića započinje proces povratka u vlast po principu „pošto-poto“, što ponovo otvara pitanje političke strategije stranke i njenih kapaciteta za kompromis.
Trenutni drugi pokušaj rušenja kantonalne vlade pokazuje i zavidnu otpornost Vlade USK, koja je već u maju ove godine, pri prvom pokušaju rekonstrukcije, uspjela održati stabilnost tako što je SDA ustupila ministarsku poziciju Demokratskoj fronti.
Političko djelovanje NES-a, često opisivano kao „cazinska politika“, odražava se kroz niz političkih poraza koji će, po svemu sudeći, ući u udžbenike politologije. Nakon izbora 2022. godine, NES je bio dio tzv. „Jedanaestorke“, ali je umjesto učešća u vlasti izabrao opozicioni blok sa strankama koje nisu prihvatile izborne korekcije visokog predstavnika Christiana Schmidta. Od tada, NES balansira između opozicije i stranke koja kontrolira ulazak u vlast, čime se politički pejzaž USK dodatno fragmentira.
Trenutno, NES je u USK žrtva političke volje kantonalnih odbora Trojke, naročito SDP-a, koji nije spreman odustati od pozicija koje je SDA ustupila strankama Trojke. S druge strane, pohvale premijera Federacije BiH Nermina Nikšića otvaraju mala, ali značajna vrata za potencijalni povratak u vlast.
Šire posmatrano, događaji u USK odraz su dugogodišnje kratkovidnosti krajiške politike. Nedostatak političkog konsenzusa i demokratskog razuma doveo je kanton, numerički prvi po površini, na začelje po ekonomskom razvoju. USK postaje „eurozona radne snage“ – mladi odlaze, a pitanje ko će biti premijer ili ministar sve manje ima težinu.
Demografski pad je alarmantan: dok je 2001. godine u USK upisano 3.597 prvačića, za školsku godinu 2025/2026. upisano ih je svega 1.448. U protekle 24 godine formirano je više od 20 saziva vlada, dok je populacija mladih gotovo prepolovljena.
Politička šizma SDA u Krajini, iz koje je nastao A-SDA, a potom NES, osim što je podijelila političku scenu, stvorila je i nestabilne političke blokove, čija je opstojnost često zasnovana na kratkoročnim interesima, a ne na strateškom razvoju kantona.
U ovoj beskrajnoj trakavici, Krajina ostaje zarobljena između političkih eksperimenata i demografskog sunovrata, dok lokalni lideri i stranke igraju šahove igre na račun budućnosti građana USK.
