U Banjoj Luci je počeo svečani defile povodom obilježavanja Dana Republike Srpske – datuma koji je Ustavni sud Bosne i Hercegovine jasno i nedvosmisleno proglasio neustavnim.
I dok su institucije entiteta mobilizirale policiju, ešalone i logistiku kakva se rijetko viđa i u vanrednim okolnostima, jedno je bilo očigledno: građana gotovo da nema.
Slika s Trga Krajine govori više od bilo kakvog saopćenja – više je učesnika u defileu nego ljudi koji ga posmatraju. Više uniforme nego podrške. Više sile nego volje. Više režije nego stvarne emocije.
U defileu učestvuje oko 800 policijskih službenika raspoređenih u 14 pješačkih i 11 motorizovanih ešalona, dok im se pridružilo i 1.931 učesnik iz civilnog sektora, okupljen iz 38 organizacija i raspoređen u 44 ešalona. Brojke impresivne – ali samo na papiru. Jer ono što se ne može sakriti jeste izostanak spontanog građanskog prisustva.
Ovo više ne liči na praznik, nego na demonstraciju lojalnosti. Ne narodno slavlje, nego institucionalni performans. Ne radost, nego obaveza. Kada se „praznik“ mora nositi pod punom policijskom opremom, uz strogo kontrolisane kolone i komandne pozdrave, onda on odavno nije praznik, nego politička poruka – i to poruka sile.
Posebno simboličan bio je trenutak kada je dozvolu za početak defilea dao predsjednik Vlade Republike Srpske Savo Minić, obraćajući se ešalonima riječima „Pomoz Bog, junaci“, na što je dobio odgovor „Bog ti pomogo“. Taj prizor savršeno oslikava fuziju politike, institucionalne moći i religijskog narativa, korištenog ne kao duhovna vrijednost, već kao alat legitimizacije jednog neustavnog projekta.
Dan Republike Srpske je već godinama pravno razriješeno pitanje – Ustavni sud BiH ga je proglasio neustavnim jer diskriminira i isključuje. Ipak, vlasti u entitetu uporno ga obilježavaju, svjesno ignorišući odluke najviše sudske instance u državi. Time se ne slavi identitet, nego se testira država. Ne obilježava se historija, nego se provocira ustavni poredak.
Ono što ove godine posebno bode oči jeste očigledan zamor. Građani Banje Luke, očito, više ne žele biti statisti u političkom teatru. Nema mase, nema spontanih aplauza, nema energije. Ostala je samo koreografija, naređena prisutnost i kamere koje pokušavaju sakriti prazninu.
Defile bez naroda je poraz, ma koliko ešalona bilo. Uniforme ne mogu zamijeniti legitimitet, a sirene i čizme ne mogu proizvesti entuzijazam. Ako je Republika Srpska zaista „volja naroda“, onda se ona ne bi morala braniti policijskim kordonom i neustavnim inatom.
Ovo obilježavanje nije pokazalo snagu – pokazalo je strah. Strah od gubitka kontrole nad narativom, strah od pitanja koja dolaze, i strah od tišine građana koja govori glasnije od bilo kakvog defilea.
Jer kad narod šuti dok vlast slavi – to nije podrška. To je poruka.
