Evo finansijskog carstva koje je Hamnei ostavio za sobom i kako se ono poredi sa bogatstvom Trumpa i Netanyahua...
Ajatolah Ali Hamnei, vrhovni vođa Islamske Republike Iran od 1989. godine, ubijen je jučer u zračnom napadu koji su izvele Sjedinjene Američke Države. Njegova smrt označava kraj 37-godišnje ere na čelu iranskog političkog sistema i otvara novu debatu ne samo o njegovom političkom naslijeđu već i o bogatstvu i ekonomskoj mreži koju je kontrolirao.
Za razliku od izabranih vođa u zapadnim sistemima, vrhovni vođa u Iranu nije samo najviši politički i vjerski autoritet, već i figura koja nadgleda velike ekonomske strukture poznate kao "bonyads" i entitete stvorene nakon Islamske revolucije 1979. godine. Ove organizacije djeluju paralelno s vladom, uživaju široka poreska oslobođenja i nisu podložne redovnoj javnoj reviziji.
U središtu ove mreže bio je "Setad Ejraei Farman Imam", međunarodno poznat kao Izvršenje naredbe Imama Homeinija (EIKO). Ovaj entitet je prvobitno stvoren za upravljanje napuštenom imovinom nakon revolucije, ali se tokom godina transformisao u konglomerat sa interesima u energetici, telekomunikacijama, bankarstvu, farmaceutskoj industriji, poljoprivredi i nekretninama. Međunarodne istrage, uključujući izvještaje Reutersa i dokumente Ministarstva finansija SAD-a, procijenile su da imovina pod kontrolom ove mreže iznosi desetine milijardi dolara, a neke procjene se približavaju cifri od 90-95 milijardi dolara.
Pored Setada, i druge velike fondacije poput Mostazafan fondacije i Astan Quds Razavi djelovale su direktno ili indirektno pod utjecajem vrhovnog vođe. Mostazafan fondacija se smatra jednim od najvećih konglomerata na Bliskom istoku, s kompanijama u građevinskom, rudarskom, prehrambenom, transportnom i turističkom sektoru. Astan Quds Razavi upravlja vjerskim kompleksima, zemljištem i brojnim investicijama na sjeveroistoku Irana i šire. Sve tri ove strukture bile su predmet sankcija SAD-a, koje su ih opisale kao mehanizme za konsolidaciju ekonomske moći vrhovnog vođe.
Važno je razlikovati lično bogatstvo od kontrolisanog bogatstva. Ne postoje javni zapisi koji pokazuju da je Hamnei direktno posjedovao milijarde dolara na ličnim računima ili privatnoj imovini na svoje ime. Zvanično, predstavljao se kao lider sa jednostavnim načinom života. Međutim, njegov autoritet nad fondacijama i konglomeratima vrijednim više milijardi dolara dao mu je direktan uticaj na značajan dio iranske ekonomije. U praksi, on je imao posljednju riječ o strateškom smjeru ovih subjekata i imenovanju njihovih lidera.
Poređenje s drugim međunarodnim liderima ističe veličinu ovog ekonomskog utjecaja. Prema Forbesu, nakon povratka na dužnost 2025. godine, neto vrijednost američkog predsjednika Donalda Trumpa porasla je na 7,3 milijarde dolara, u odnosu na 3,9 milijardi dolara godinu ranije. U decembru 2025. godine, Trump Media and Technology Group je najavio plan spajanja s TAE Technologies, kompanijom koja razvija tehnologiju nuklearne fuzije, što je pokrenulo rasprave o potencijalnom sukobu interesa s obzirom na to da američka administracija nadgleda nuklearni sektor.
S druge strane, izraelski premijer Benjamin Netanyahu vrijedi procijenjenih 13 miliona dolara, prema Celebrity Net Worth. Netanyahu je služio tri mandata kao premijer - 1996-1999, 2009-2021, i ponovo od 2022. - i bio je aktivan u privatnom sektoru tokom perioda kada nije bio na vlasti. Optužen je 2019. godine za mito, prevaru i kršenje povjerenja, probleme koji i dalje opterećuju izraelski politički život.
U poređenju s ovim brojkama, procjene imovine pod Hamneijevom kontrolom smještaju ga na mnogo viši nivo ekonomskog utjecaja. Čak i ako se ne smatra ličnim bogatstvom u klasičnom smislu, struktura koju je nadgledao značajno premašuje deklarirano bogatstvo Trumpa i Netanyahua. Iz tog razloga, mnogi analitičari tvrde da je, u smislu utjecaja na kapital i imovinu, Hamnei bio ekonomski moćniji od dvojice zapadnih lidera.
Njegova smrt pokreće mnoga pitanja o sudbini ove ekonomske mreže. Iranski ustav predviđa da Skupština stručnjaka imenuje novog vrhovnog vođu. Međutim, ostaje nejasno kako će se restrukturirati fondacije i kompanije koje su djelovale pod njegovom vlašću i hoće li biti uloženi napori da se poveća transparentnost. S obzirom na to da ovi subjekti predstavljaju značajan dio nacionalne ekonomije, svaka promjena njihovog smjera direktno će uticati na finansijsku i političku stabilnost Irana.
Hamneijevo naslijeđe, pored vjerske i političke dimenzije, uključuje ekonomsku arhitekturu građenu više od tri decenije. Njegovim odlaskom sa scene, ova arhitektura ulazi u novu fazu, gdje će ravnoteža između moći, bogatstva i institucionalne kontrole odrediti budući smjer Islamske Republike.
