Treći maj 1992. godine ostaje jedan od najkontroverznijih i najčešće različito interpretiranih datuma iz početka rata u Bosni i Hercegovini.
Događaji u sarajevskoj Dobrovoljačkoj ulici i danas su predmet političkih sporova, medijskih manipulacija i suprotstavljenih narativa, zbog čega je važno sagledati širi kontekst u kojem su se odvijali.
Naime, tog dana je, tokom povlačenja kolone Jugoslavenske narodne armije (JNA) iz Sarajeva, došlo do oružanog sukoba između pripadnika Teritorijalne odbrane Republike BiH i JNA. Povlačenje kolone prethodno je bilo dogovoreno kao dio razmjene – u zamjenu za oslobađanje tadašnjeg predsjednika Predsjedništva RBiH Alije Izetbegovića, koji je dan ranije bio zarobljen na Sarajevskom aerodromu.
Prema svjedočenju generala Milutina Kukanjca, tadašnjeg komandanta Druge vojne oblasti JNA, u koloni se nalazio ukupno 261 pripadnik JNA. On navodi da je u Dobrovoljačkoj ulici ubijeno šest pripadnika JNA. Ovaj podatak se često suprotstavlja višestruko većim brojkama koje se godinama pojavljuju u pojedinim medijima i političkim izjavama.
Upravo na te razlike ukazivao je novinar Rade Radovanović, koji je u svojim tekstovima problematizirao način na koji se slučaj “Dobrovoljačka” interpretira u javnosti. Prema njegovim navodima, tvrdnje da je u napadu ubijeno 42 ljudi ne odgovaraju činjenicama utvrđenim kroz sudske postupke i relevantna svjedočenja. Sudska verzija govori o sedam poginulih, dok Kukanjac, koji je bio prisutan u koloni, navodi šest žrtava poimenično.
Da bi se razumjeli događaji od 3. maja, nužno je vratiti se dan ranije – 2. maja 1992. godine. Taj datum predstavlja jedan od najintenzivnijih dana u ranoj fazi rata u Sarajevu. Tokom aprila iste godine u gradu je već ubijeno više od 200 ljudi, ali je 2. maj označio kulminaciju pokušaja JNA da preuzme kontrolu nad centrom Sarajeva.
Napad je započeo u ranim jutarnjim satima snažnim artiljerijskim djelovanjem sa položaja na okolnim brdima. Granatirani su ključni objekti u centru grada – zgrada Predsjedništva, Skupština, Narodno pozorište, Dom sindikata, kao i šire urbano područje Starog Grada i Novog Sarajeva. Ovaj napad smatra se uvodom u opsadu Sarajeva, koja će trajati 1.395 dana i odnijeti više od 14.000 života, među kojima i više od 1.600 djece.
Nakon artiljerijske pripreme, uslijedio je pokušaj prodora oklopnih jedinica JNA u centar grada. Cilj je bio zauzimanje ključnih državnih institucija i demonstracija kontrole nad glavnim gradom tada već međunarodno priznate Bosne i Hercegovine. Međutim, lokalne snage Teritorijalne odbrane pružile su otpor koristeći protivoklopna sredstva i pješadijsko naoružanje. Tokom cjelodnevnih borbi uništeno je više tenkova i oklopnih transportera, a poginuo je i značajan broj pripadnika JNA.
Prema Radovanovićevoj analizi, broj od 35 poginulih vojnika JNA tog 2. maja često se pogrešno pripisuje događajima iz Dobrovoljačke ulice dan kasnije, čime se stvara pogrešna slika o razmjerama sukoba 3. maja.
Pravosudne institucije Bosne i Hercegovine bavile su se ovim slučajem godinama. Tužilaštvo BiH je 2012. godine zaključilo da osobe koje su se dovodile u vezu s napadom – uključujući Ejupa Ganića, Jovana Divjaka i Hasana Efendića – ne snose krivičnu odgovornost za ratni zločin nad pripadnicima JNA u Dobrovoljačkoj ulici.
Svoj stav o ovom događaju dao je i Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (Haški tribunal), koji je ocijenio da je kolona JNA u Dobrovoljačkoj ulici predstavljala legitiman vojni cilj u kontekstu tadašnjih borbenih dejstava.
I pored sudskih i istražnih zaključaka, slučaj “Dobrovoljačka” ostaje snažno politiziran. Različite interpretacije i dalje se koriste u dnevno-političke svrhe, često zanemarujući širi kontekst događaja i činjenice utvrđene kroz pravosudne procese. Upravo zbog toga, razumijevanje cjelokupne situacije – uključujući dešavanja 2. i 3. maja 1992. – ostaje ključno za objektivno sagledavanje ovog događaja i njegove uloge u historiji rata u Bosni i Hercegovini.
