Desni populizam u Evropi, iako posljednjih godina suočen s političkim udarima i gubitkom pojedinih ključnih pozicija, i dalje ostaje značajan faktor na kontinentalnoj sceni. Porazi i pad podrške nekih od njegovih najprepoznatljivijih lidera nisu doveli do njegovog povlačenja iz političke arene, već do redefinisanja strategija i prilagođavanja novim okolnostima.
Pad političkog uticaja mađarskog premijera Viktora Orbana i njegove stranke Fidesz u dijelu evropske javnosti doživljen je kao simboličan trenutak slabljenja tvrde desnice u EU. Ipak, takva interpretacija zanemaruje činjenicu da je riječ o političkom spektru koji je izrazito heterogen i prilagodljiv, te koji se ne oslanja na jednog lidera ili jedinstveni model djelovanja.
Orban je godinama bio referentna tačka za desničarske pokrete širom Evrope, gradeći sistem koji su njegovi politički saveznici često posmatrali kao primjer “učvršćene vlasti” i dugoročne političke stabilnosti. Međutim, politička dinamika u Evropi pokazuje da se uticaj takvih modela ne može lako preslikati u različite društvene i institucionalne okvire.
Danas se desni populizam u Evropskoj uniji manifestuje kroz različite oblike vlasti i političkog učešća – od direktnog upravljanja državama do učešća u koalicionim vladama ili spoljne podrške parlamentarnim većinama. U nekim državama ove stranke su dio izvršne vlasti, dok u drugima djeluju kao ključni korektivni faktor bez formalne odgovornosti u vladi.
Posebno je izražena razlika između država poput Italije, gdje vlast predvodi Giorgia Meloni, i onih u kojima su na sceni radikalnije interpretacije desnog populizma. Italijanski model, iako ideološki povezan s desnicom, u praksi funkcioniše unutar okvira klasične evropske konzervativne politike, uz jasne međunarodne obaveze i pragmatičan pristup ključnim pitanjima poput odnosa unutar EU i rata u Ukrajini.
S druge strane, u državama poput Slovačke i Češke politički lideri Robert Fico i Andrej Babiš često zauzimaju oštrije stavove prema Briselu, posebno kada je riječ o fiskalnim politikama i podršci Ukrajini. Takvi stavovi povremeno dovode do tenzija unutar Evropske unije, ali istovremeno ne prelaze granicu institucionalnog okvira EU.
U nordijskim zemljama situacija je specifična. Švedske demokrate u Švedskoj i stranka Finns u Finskoj predstavljaju oblik desnog populizma koji je ušao u institucionalni sistem, ali bez potpunog preuzimanja vlasti. Njihova uloga varira od parlamentarne podrške do učešća u koalicijama, što pokazuje da se evropski politički sistem sve češće prilagođava prisustvu radikalnijih političkih opcija.
Uprkos trenutnim pozicijama, najveće političke bitke desnog populizma vode se u velikim evropskim državama. Njemačka, Francuska, Španija i Poljska ostaju ključna polja političkog nadmetanja, gdje ove stranke pokušavaju da pretvore visok rejting u stvarnu izvršnu moć.
U Njemačkoj Alternativa za Njemačku (AfD) bilježi rast podrške, ali i dalje nailazi na tzv. “vatreni zid” drugih političkih aktera koji odbijaju saradnju s radikalnom desnicom. Ipak, promjene u retorici i ublažavanje ranijih stavova pokazuju pokušaj stranke da se približi širem biračkom tijelu i prevaziđe izolaciju.
Sličan proces odvija se i u Francuskoj, gdje Nacionalno okupljanje pokušava da se pozicionira kao ozbiljna vladajuća alternativa. Pod vodstvom Jordana Bardelle, stranka nastoji da se distancira od ranijih kontroverzi i predstavi kao politički akter sposoban za upravljanje državom, posebno u kontekstu predsjedničkog sistema gdje je funkcija šefa države ključna.
U Španiji Vox i dalje ostaje u poziciji stranke koja zavisi od mogućih koalicija s konzervativcima, dok u Poljskoj Pravo i pravda (PiS) pokušava da se vrati na vlast nakon izbornog poraza, oslanjajući se na promjene političkog raspoloženja i unutrašnje tenzije u vladajućoj koaliciji.
Iako se često govori o “padu” desnog populizma u Evropi, realnija slika ukazuje na njegovu transformaciju. Umjesto jedinstvenog ideološkog bloka, riječ je o mreži različitih političkih subjekata koji se prilagođavaju nacionalnim kontekstima i traže nove načine političke legitimacije.
Evropska politička scena tako ulazi u fazu u kojoj desni populizam nije nestao, već se restrukturirao – od opozicionih pokreta do djelimično institucionalizovanih aktera koji sve češće utiču na formiranje politika, čak i kada nisu nosioci vlasti.
