Tri godine mandata Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine obilježene su jednom riječju – kontradikcija.
S jedne strane, statistika koja se povremeno poteže kao alibi za postojanje institucije, a s druge – politička realnost u kojoj se zakoni usvajaju sporadično, evropski put stoji u mjestu, a građani plaćaju cijenu najskuplje tišine u državi.
Prva godina ovog saziva donijela je tračak nade. Evropski put je ponovo ušao u zvanični politički diskurs, nekoliko važnih zakona je usvojeno, a činilo se da bi Parlamentarna skupština BiH, nakon godina potpunog zastoja, mogla barem ličiti na zakonodavno tijelo. No, taj zamah je brzo splasnuo. Slijedila je politička rovovska borba, pokušaj Trojke da smijeni kadrove SNSD-a iz državnih institucija, te očekivana kontraofanziva u vidu blokada, obaranja kvoruma i institucionalnog miniranja sistema iznutra.
Rezultat? Parlament koji formalno postoji, ali suštinski ne radi.
Blokade kao politička strategija, nerad kao norma
Posljednju godinu mandata obilježile su blokade na gotovo svim ključnim adresama – od Vijeća ministara do Doma naroda Parlamentarne skupštine BiH. Zastupnički dom još je i pokazivao znake života, ali Dom naroda i Vijeće ministara pretvoreni su u politička minska polja, gdje je obaranje kvoruma postalo standardna procedura, najčešće u režiji SNSD-a, uz povremenu asistenciju HDZ-a.
I dok se politički lideri nadmudruju oko „vitalnih nacionalnih interesa“, građani gledaju kako se evropski zakoni gomilaju na dnevnim redovima, ali nikada ne dolaze do usvajanja. Evropski put, koji se koristi kao mantra u svakoj predizbornoj kampanji, u praksi je sveden na povremene sjednice s unaprijed poznatim ishodom – ništa.
Brojke koje varaju i realnost koja boli
Istina je da se u ovom mandatu razmatralo više zakona nego u prethodnom. U dvije godine razmatrana su 93 zakona, a usvojeno ih je 50, što se često koristi kao dokaz „napretka“. No, iza tih brojki krije se suštinsko pitanje: kakvi su to zakoni, koliki je njihov stvarni domet i zašto ključne reformske mjere, posebno one koje se odnose na pravosuđe i vladavinu prava, redovno zapinju na političkim blokadama?
Poređenja radi, prethodni saziv Parlamentarne skupštine (2018–2022) ostao je upamćen kao simbol institucionalne sramote. Samo 20 usvojenih zakona, 97 razmatranih tačaka i tek četrdesetak radnih dana u gotovo četiri godine mandata. Za taj luksuzni nerad građani su platili 12,5 miliona konvertibilnih maraka kroz plate i naknade parlamentaraca. Pet puta veća primanja od prosječnog građanina BiH, bez obzira na učinak, dolazak na posao ili – šutnju.
Šutnja kao unosan posao
I dok se zakonodavna vlast formalno bori s „političkim nesuglasicama“, plate parlamentaraca ne poznaju blokade. Naprotiv, u ovom sazivu one su i povećane, u prosjeku za 500 do 600 maraka, pod izgovorom usklađivanja s platama državnih službenika. Uz to, novim budžetom pojedinim funkcionerima omogućeni su višestruko veći iznosi iz budžetske rezerve – čak tri miliona maraka za „posebne namjene“.
Plaće, paušali, topli obroci, odvojeni život, službena vozila, dnevnice, regresi, jubilarne nagrade, komisije – spisak privilegija je duži od spiska usvojenih reformskih zakona. Prema medijskim izvještajima, u prvih devet mjeseci prošle godine parlamentarci su koštali građane gotovo četiri miliona maraka. A za uzvrat? Evropski put i dalje stoji, reformski zakoni se prebacuju s jedne sjednice na drugu, a odgovornost ne snosi niko.
Posebno poražavaju podaci nevladinog sektora koji pokazuju da od 57 državnih parlamentaraca tek manji broj aktivno učestvuje u radu. Zabilježeni su i slučajevi onih koji tokom cijelog mandata nisu izgovorili nijednu jedinu riječ. Profesionalni ćutači, ali s redovnim primanjima.
Sutra – još jedan test koji sve govori
Nova sjednica Doma naroda, zakazana s ciljem „pokretanja evropskog puta“, još je jedan test koji će pokazati suštinu bh. parlamentarne farse. Na dnevnom redu su reformski zakoni – Zakon o VSTV-u i izmjene Zakona o Sudu BiH – preuzeti direktno od Ministarstva pravde jer su prethodno zapeli u Vijeću ministara.
Ako i ovaj pokušaj završi blokadama, izgovorima i obaranjem kvoruma, biće to još jedan dokaz da Parlamentarna skupština BiH ne funkcioniše kao institucija u službi građana, već kao skupo plaćeni politički bunker u kojem se čuvaju lični interesi, a ne javno dobro.
Jer u Bosni i Hercegovini problem više nije to što se zakoni ne usvajaju. Problem je što se nerad isplati. A cijenu, kao i uvijek, plaćaju građani.
