Plan najavljen kao luksuzna turistička vizija na albanskoj obali prerastao je u jedan od najosjetljivijih političko-ekoloških slučajeva u regionu, nakon što su albanske pravosudne institucije pokrenule zvanične provjere oko okolnosti dodjele zemljišta i statusa zaštićenih područja.
U centru pažnje nalazi se projekat koji se povezuje s Jaredom Kushnerom, zetom bivšeg američkog predsjednika Donalda Trumpa, i Ivankom Trump, a koji predviđa izgradnju ekskluzivnih turističkih kompleksa na dijelovima jadranske obale, uključujući područja visoke prirodne vrijednosti.
Iako je projekat predstavljen kao investicija koja bi trebala donijeti ekonomski razvoj i internacionalnu prepoznatljivost albanskoj obali, njegova realizacija već mjesecima izaziva snažne reakcije javnosti, ekoloških organizacija i dijela političke scene.
Posebnu pažnju izazvao je prostor delte Vjosa-Narta, jedno od najosjetljivijih močvarnih i lagunskih područja u ovom dijelu Evrope, kao i ostrvo Sazan, nekadašnja vojna zona zatvorenog tipa, danas predmet planova za pretvaranje u luksuzni resort.
Na terenu su, prema navodima lokalnih izvora, već vidljivi prvi radovi i ograđivanja, što je dodatno pojačalo zabrinutost građana i nevladinog sektora. Pojava teške mehanizacije i ograda na pojedinim lokacijama otvorila je pitanje transparentnosti cijelog procesa i načina na koji su odluke donesene.
Dodatnu dimenziju slučaju daje činjenica da je kompanija povezana s investicijom ranije dobila status “strateškog investitora”, što u albanskom zakonodavnom okviru omogućava ubrzane procedure i pojednostavljeno odobravanje projekata od državnih institucija.
Upravo taj status sada je jedan od ključnih elemenata istrage, jer se ispituje na koji način su mijenjane klasifikacije zemljišta i da li su ispoštovane procedure javnog interesa i zaštite prirodnih područja.
Ekološke organizacije upozoravaju da bi planirana izgradnja mogla imati dugoročne posljedice po biodiverzitet regiona, posebno u zoni lagune Vjosa-Narta, koja je dom stotinama vrsta ptica i dio je šireg ekosistema Jadranskog i Jonskog mora.
S druge strane, vlasti projekat predstavljaju kao investiciju od strateškog značaja, naglašavajući potencijal za razvoj turizma i infrastrukture, dok opozicija i civilni sektor upozoravaju na netransparentnost i moguće zaobilaženje zakonskih procedura.
Situacija je dodatno eskalirala nakon što su se pojavili snimci sa terena koji prikazuju postavljanje ograda i ograničavanje pristupa pojedinim dijelovima obale, što je izazvalo proteste lokalnog stanovništva i aktivista.
Demonstracije su se u nekoliko navrata proširile i na glavni grad Tiranu, gdje građani traže obustavu radova i reviziju odluka o dodjeli zemljišta, uz tvrdnje da se radi o prostoru sa neriješenim imovinsko-pravnim odnosima koji datiraju još iz postkomunističkog perioda.
U pozadini cijelog slučaja otvara se i šira politička debata o odnosu države prema stranim investicijama, zaštiti prirodnih resursa i uticaju velikih međunarodnih projekata na lokalne zajednice.
Istraga koja je u toku trebala bi dati odgovor na pitanje da li su procedure oko dodjele statusa i zemljišta sprovedene u skladu sa zakonom, kao i da li je javni interes adekvatno zaštićen u procesu koji već sada ima snažan odjek izvan granica Albanije.
