Pakt Rama-Meloni i evropska strategija za preseljenje tražilaca azila izvan granica EU
Generalni advokat Suda pravde Evropske unije dao je mišljenje da se italijansko-albanski sporazum o transferu i pritvoru migranata u centrima izvan italijanske teritorije može smatrati u skladu s evropskim pravom, pod uslovom da se garantuju određene formalne garancije prava.
Giorgia Meloni je opisala odluku kao opravdanje za svoju politiku, dok je Edi Rama, iz Delphi foruma, izjavio da Albanija pozitivno odgovara na zahtjeve za saradnju u tom pogledu. Ukratko: „lijep, moralan i anđeoski stvoren svijet“. Evropa sada otvoreno testira model izvoza azila i pritvora izvan svojih granica.
Možda je ovo jedan od najiskrenijih trenutaka moderne Evropske unije. Jer iza riječi „upravljanje“, „protokol o saradnji“ i „pravna procedura“ krije se nešto mnogo oštrije: institucionalizacija politike u kojoj se ljudi zaustavljaju u Mediteranu i prebacuju u priobalne logore, tako da nikada zapravo ne kroče na evropsku teritoriju. Da ne postanu vidljivi. Da nemaju glas. Da ne steknu prava koja bi mogla stvoriti političke troškove.
EU više ne pokušava sakriti šta se dešava. Ona jednostavno mijenja vokabular. Zatvori se nazivaju "centrima". Zaustavljanje migracija naziva se "zaštita granica".
Masovno pritvaranje ljudi koji nisu počinili zločin naziva se "upravljanje tokom". A interniranje izbjeglica izvan evropske teritorije predstavljeno je gotovo kao administrativna inovacija.
Ono što se gradi nije migracijska politika. To je arhitektura isključivanja. Evropska unija koja u sebi održava fasadu ljudskih prava, dok nasilje prenosi u svoje vanjske laboratorije: Libiju, Tursku, Tunis i sada Albaniju. Zemlje koje postaju podizvođači graničnog nasilja u ime „civilizirane“ Evrope.
Ali ono što je najšokantnije nije Meloni. Ekstremna desnica je oduvijek govorila ono što govori i danas. Šokantno je to što se evropski establišment prilagodio Meloniju. Da agenda krajnje desnice nije tretirana kao prijetnja, već kao koristan priručnik za upravljanje. Da je logika "ne dolazite nama" postala jedini zajednički nadnacionalni sporazum EU.
I tako se pravo na azil postepeno transformira iz temeljnog prava u administrativnu prepreku koju je potrebno izbjegavati koliko god je to moguće od evropskih sudova, društava i kamera. Jer ovo je pravi plan: ne samo spriječiti dolaske, već eliminirati samu sliku izbjeglice iz evropskog javnog prostora. Nema brodova u vijestima. Nema izbjegličkih kampova u blizini turističkih plaža. Nema lica koja nas podsjećaju da se iza brojeva kriju ljudi koji bježe od ratova, mučenja, gladi i razaranja.
U međuvremenu, Mediteran se i dalje puni žrtvama. Preko 1.000 ljudi je izgubilo život samo u prva tri mjeseca 2026. godine. I svaki put, evropske vlade govore o "lošem vremenu", kao da su utapanja prirodna pojava, a ne politička posljedica.
Ljudi ne umiru zato što vjetar puše. Umiru zato što se sigurni i legalni putevi sistematski zatvaraju. Ubijaju se jer je obuzdavanje postalo centralna doktrina EU. Ubijaju se jer se nasilje na granicama sada smatra prihvatljivom cijenom političke stabilnosti.
A sada, s pravnim "predahom" koji je uzeo plan Italija-Albanija, otvoren je put za još agresivnije modele eksternalizacije. Albanija danas. Koja će država biti sutra? Koliko daleko ljudi moraju biti premješteni da Tvrđava Evropa više ne osjeća nikakvu odgovornost prema njima?
Na kraju, nije bitno da li je sve ovo „u skladu“ s nekim tumačenjem evropskog prava. Pravo pitanje je koliko lako kontinent koji se predstavlja kao kolijevka ljudskih prava uči da gradi kampove izvan svoje teritorije za neželjene ljude i da to naziva napretkom.
