Sve učestalije političke tenzije između Sjedinjenih Američkih Država i evropskih saveznika, posebno u periodima kada bivši američki predsjednik Donald Trump zaoštrava retoriku prema NATO-u i liderima EU, ponovo su otvorile pitanje dugoročne sigurnosti Evrope, piše Evropska pravda.
Prema analizama, ovakvi odnosi dodatno ubrzavaju razmišljanja u evropskim prijestonicama o scenariju u kojem bi američko vojno i političko prisustvo na kontinentu bilo smanjeno, čak i ako Washington formalno ostane u okviru Sjevernoatlantskog saveza.
Stručnjaci upozoravaju da bi potencijalno smanjenje broja američkih vojnika u Evropi, ograničavanje logističke i obavještajne podrške, kao i manji politički angažman SAD-a, značajno promijenili postojeću sigurnosnu ravnotežu i natjerali Evropu na ubrzano prilagođavanje.
Francuska kao potencijalni oslonac evropske odbrane
U takvom kontekstu, Francuska se sve češće navodi kao država koja bi mogla preuzeti vodeću ulogu u redefinisanju evropske sigurnosne arhitekture. Pariz raspolaže nuklearnim kapacitetom, razvijenom vojnom industrijom i dugogodišnjim iskustvom u međunarodnim vojnim operacijama.
Međutim, analitičari ističu da Francuskoj nedostaju ključni elementi za potpunu ulogu “zamjene” američkog sigurnosnog kišobrana, uključujući brojčano jače snage, razvijeniju logistiku i širu industrijsku bazu.
Rat u Ukrajini dodatno je ubrzao rasprave o evropskoj odbrambenoj autonomiji, ali i pokazao razliku između strateških ambicija i realnih kapaciteta na terenu.
Jaz između ambicija i kapaciteta
Procjene evropskih istraživačkih centara pokazuju da bi Evropa, bez američke podrške, morala značajno povećati vojne kapacitete kako bi zadržala sposobnost odvraćanja Rusije. To uključuje desetine novih brigada i znatno veća izdvajanja za odbranu.
Ipak, problem nije samo u broju vojnika ili budžetu, već u složenom sistemu američke vojne infrastrukture – od obavještajne podrške i satelitskih sistema, do strateškog transporta i integrisanog komandovanja.
Bez tih elemenata, evropske snage, iako brojnije, teško bi mogle funkcionisati kao jedinstven i efikasan vojni sistem.
Ukrajina kao ključni test
Trenutni rat u Ukrajini posmatra se kao praktični test evropske sposobnosti da djelimično preuzme sigurnosne obaveze. Pitanje koje se postavlja u evropskim prijestonicama jeste da li bi kontinent mogao održati nivo podrške Kijevu ako bi se američka pomoć smanjila.
Iako Evropa finansijski već učestvuje u većem obimu pomoći, vojna komponenta i dalje u velikoj mjeri zavisi od američkog naoružanja, posebno naprednih raketnih i protivvazdušnih sistema.
Francuska doktrina i ograničenja evropske autonomije
Francuska strateška doktrina, zasnovana na konceptu nuklearnog odvraćanja i vojne autonomije, ponovo je u fokusu evropskih rasprava. Međutim, i pored političke volje, projekti zajedničke evropske odbrane često se suočavaju s industrijskim i političkim nesuglasicama među članicama EU.
Primjeri poput zajedničkih projekata borbenih aviona pokazuju da evropska odbrambena integracija napreduje sporije nego što to zahtijeva trenutna geopolitička situacija.
Nova sigurnosna realnost
Sve ukazuje na to da Evropa ulazi u fazu u kojoj mora redefinisati vlastiti sigurnosni model, balansirajući između i dalje ključne američke uloge i potrebe za većom strateškom autonomijom.
Ipak, kako upozoravaju analitičari, jaz između političkih ambicija i realnih vojnih kapaciteta i dalje ostaje najveći izazov za evropsku sigurnosnu budućnost.
