Visoki predstavnik u Bosni i Hercegovini Christian Schmidt u svom 69. izvještaju upućenom Vijeću sigurnosti Ujedinjenih nacija iznio je ozbiljna upozorenja o političkoj i institucionalnoj krizi u zemlji, navodeći da su blokade državnih institucija, secesionistička retorika i pokušaji novih etničkih podjela postali ključna prijetnja stabilnosti Bosne i Hercegovine.
Dokument, koji obuhvata period od 16. oktobra 2025. do 15. aprila 2026. godine, bit će predstavljen na sjednici Vijeća sigurnosti UN-a 12. maja, a u njemu Schmidt posebno problematizira pitanje trećeg entiteta, državne imovine, blokade institucija i djelovanje vlasti Republike Srpske.
U izvještaju se navodi da je sigurnosna situacija u Bosni i Hercegovini formalno stabilna, ali izrazito krhka, zbog čega se ističe da prisustvo EUFOR-a i dalje ima važnu sigurnosnu ulogu.
Posebno je apostrofirana politička paraliza institucija Bosne i Hercegovine, za koju Schmidt tvrdi da je postala sistemski problem.
“Kako ulazimo u četvrtu deceniju našeg angažmana, institucije stvorene da omoguće zemlji da funkcioniše kao suverena država drže kao taoce akteri koji nastoje ojačati poddržavne institucije, uglavnom u Republici Srpskoj. Nigdje ovaj trend nije bio vidljiviji nego u gornjem domu Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine, Domu naroda, gdje su pravila o kvorumu koja zahtijevaju prisustvo većine svih predstavnika svakog konstitutivnog naroda za održavanje sjednice korištena kao mehanizam blokade”, navodi se u izvještaju.
Bećirović i Schmidt pred Vijećem sigurnosti UN-a: U fokusu politička kriza i evropski put BiH
Schmidt upozorava da se politički motivisane opstrukcije ne odnose samo na parlament, već i na pravosuđe, budžetski sistem i ključne državne institucije.
Kao primjer navodi Ustavni sud Bosne i Hercegovine, gdje vlasti Republike Srpske odbijaju imenovati sudije iz tog entiteta, ali i višemjesečno neusvajanje državnog budžeta zbog čega je zemlja funkcionisala u režimu privremenog finansiranja.
U izvještaju su pomenuti i problemi finansiranja BHRT-a, institucija kulture, kao i ozbiljne poteškoće u sektoru sigurnosti i odbrane.
Jedan od najzapaženijih dijelova dokumenta odnosi se na nedavnu konferenciju u Zagrebu na kojoj se govorilo o “neuspjeloj BiH” i prikazivala mapa mogućeg trećeg entiteta.
“Nedavna debata o uspostavljanju trećeg entiteta razotkrila je osjetljivost tih napada na ustavni poredak i pokušaje dalje podjele Bosne i Hercegovine po etničkim linijama. Narativi koji stoje iza toga, a koji uključuju projektovanje Bosne i Hercegovine kao poprišta sukoba civilizacija u kojem je kršćanstvo pod napadom radikalnog islama u posljednjih 30 godina, služe istoj svrsi”, navodi se u izvještaju.
Schmidt upozorava da takva retorika direktno podriva multietnički karakter države.
“Naglašava da se takvi potezi mogu posmatrati kao ‘pokušaj uništavanja multietničkog, multivjerskog i multikulturalnog karaktera Bosne i Hercegovine i onoga što je ostalo od povjerenja između konstitutivnih naroda i građana’.”
Dalje navodi da se kroz priče o navodnom stranom utjecaju i radikalizmu pokušavaju produbiti podjele u zemlji i ojačati političke pozicije pojedinih aktera.
“Uništavanje perspektive pomirenja leži u srži ovih izjava, koje su dobile novi zamah od početka neprijateljstava na Bliskom istoku. U tom kontekstu, pitanje stranog utjecaja namjerno je preuveličano kako bi se produbile podjele u zemlji. Svrha takvih narativa je stimulisanje određenih političkih refleksa u inostranstvu pored produbljivanja podjela u Bosni i Hercegovini, što je korozivna strategija koju neki političari prekomjerno koriste kako bi ostali na vlasti i ojačali svoj utjecaj na institucije i resurse”, navodi se u izvještaju.
Značajan dio izvještaja odnosi se i na pitanje državne imovine, za koje Schmidt tvrdi da predstavlja jednu od glavnih prepreka investicijama i ekonomskom razvoju.
“Ostajem uvjeren da je stvaranje uslova za korištenje državne imovine za razvojne projekte od javnog interesa hitno. Situacija u kojoj su investicioni projekti koji se odnose na državnu imovinu pravno nemogući ili zahtijevaju javne organe spremne da ignorišu zakon nije održiva”, navodi se.
Posebno ističe da Federacija BiH trpi najveće posljedice zbog nepostojanja državnog rješenja.
“Schmidt ističe da je Federacija BiH primarna žrtva od odsustva rješenja na državnom nivou, koje bi zadovoljilo principe koje je uspostavio Ustavni sud Bosne i Hercegovine.”
Govoreći o Republici Srpskoj i Miloradu Dodiku, Schmidt navodi da su posljednji javni nastupi lidera SNSD-a pokazali povratak otvorenijem secesionističkom diskursu.
“Nedavna retorika lidera Saveza nezavisnih socijaldemokrata (SNSD) Milorada Dodika, koji sada djeluje oslobođen institucionalnih ograničenja, što je najvidljivije u njegovim primjedbama na komemoraciji u Donjoj Gradini u aprilu 2026. godine, signalizirala je povratak eksplicitnijim secesionističkim narativima”, navodi se u izvještaju.
Schmidt smatra da SNSD pokušava mobilisati biračko tijelo pred Opće izbore 2026. godine kroz agresivniju retoriku o “jedinstvu srpskog naroda” i mogućem povezivanju RS-a sa Srbijom.
U dokumentu je obrađeno i pitanje takozvane “Srpske kuće” u Brčko distriktu, odnosno nekretnine koju je kupila Ugostiteljska služba Vlade Republike Srpske.
“Pitanje ‘Srpske kuće’, tj. nekretnine koju je kupila Ugostiteljska služba Vlade Republike Srpske radi proširenja svojih aktivnosti u Distriktu, još uvijek nije riješeno”, naveo je.
Schmidt podsjeća da je supervizor za Brčko već upozorio da entiteti nemaju pravo vršiti vlast unutar Distrikta mimo nadležnosti definisanih arbitražnom odlukom i Statutom Brčko distrikta.
Uprkos tome, Vlada Republike Srpske nastavila je proceduru traženja dozvole za rad svoje podružnice u Distriktu, što je dodatno otvorilo novo političko i pravno pitanje u Bosni i Hercegovini.
