Događaji tokom intoniranja himne Bosne i Hercegovine pred finalnu utakmicu Kupa BiH u Mostaru ponovo su otvorili jedno od najneugodnijih pitanja domaćeg društva — odnos prema vlastitoj državi, njenim simbolima i elementarnom sportskom fair-playu.
Jučerašnji događaji tokom intoniranja himne Bosne i Hercegovine pred finale Kupa BiH između mostarskih rivala, HŠK Zrinjski i FK Velež, ne mogu se posmatrati kao izolovan incident ili puki ispad nekolicine navijača.
Ono što se čulo sa tribina predstavlja nastavak jednog dugog obrasca ponašanja koji se već godinama ponavlja, toleriše i na određeni način normalizuje. Vrijeđanje države, omalovažavanje njenih simbola i nepoštivanje himne postalo je, nažalost, dio atmosfere na pojedinim stadionima, umjesto da bude jasno i odlučno sankcionisano.
Posebno zabrinjava činjenica da takvo ponašanje više nije ograničeno samo na ekstremne grupe navijača. Ono se sve češće širi i na širi krug publike, uključujući i mlađe generacije, što ukazuje na dublji problem u društvenom ambijentu u kojem se takvi ispadi ne doživljavaju kao nešto neprihvatljivo, nego kao uobičajena pojava. Navijačke grupe poput „Ultrasa“ već duži vremenski period kroz svoj izraz identiteta često koriste poruke i simbole koji se tumače kao negiranje državnosti Bosne i Hercegovine. Ipak, ono što dodatno zabrinjava jeste činjenica da se takav narativ sve više preliva i izvan uskog kruga organizovanih navijača.
Scena u kojoj se tokom državne himne sa dijela tribina čuju povici i skandiranja koja je omalovažavaju ne može se svesti na „incident“. To nije trenutni ispad, niti izolovana reakcija pojedinaca u afektu sportskog rivaliteta. Riječ je o obrascu koji se ponavlja godinama, u različitim oblicima i u različitim gradovima, ali sa istom suštinom — pokazivanjem otvorenog nepoštivanja prema državi čiji se sportisti, klubovi i navijači istovremeno takmiče pod istom zastavom.
Ono što posebno zabrinjava jeste činjenica da takve scene više ne izazivaju šok u mjeri u kojoj bi trebale. Umjesto društvenog konsenzusa da je vrijeđanje himne neprihvatljivo u bilo kojem kontekstu, javni prostor se često dijeli na relativizacije, objašnjenja i prebacivanja odgovornosti, dok se suštinski problem gubi u buci međusobnih optužbi.
Na stadionima u Bosni i Hercegovini, granica između sportskog navijanja i političke provokacije odavno je zamućena. U tom prostoru emocija, rivaliteta i identitetskih podjela, himna države umjesto da bude trenutak zajedničkog poštovanja, sve češće postaje povod za demonstraciju suprotnog stava.
Problem, međutim, nije nastao preko noći. On se godinama razvijao u ambijentu u kojem su određeni oblici ponašanja postajali prihvatljivi jer nisu nailazili na sistemsku reakciju. Kada se jednom pređe granica nekažnjivosti, svaka sljedeća postaje lakša za prelazak.
Navijačke grupe su u tom kontekstu često u fokusu javnosti, ali suština problema je šira. Radi se o društvenom okruženju koje nije uspjelo da jasno definiše šta je prihvatljivo, a šta nije — ne samo na stadionima, nego i u javnom diskursu, politici i medijima. U takvom ambijentu, stadion postaje samo najglasnija scena onoga što već postoji u društvu.
Zabrinjavajuće je i to što mlađe generacije odrastaju uz takve prizore kao dio „normalnog“ navijačkog folklora. Ono što bi trebalo biti izuzetak i predmet sankcije, polako se pretvara u ponavljajući obrazac koji više ne izaziva ozbiljnu institucionalnu reakciju.
U uređenim sportskim sistemima, nepoštivanje himne i državnih simbola tretira se kao ozbiljan disciplinski prekršaj. Kazne su jasne, brze i dosljedne. U Bosni i Hercegovini, reakcije su često spore, fragmentirane i bez dugoročnog efekta. Umjesto prevencije, javnost najčešće dobija naknadne osude koje ne mijenjaju ništa u praksi.
Tu se otvara ključno pitanje: kako je moguće da se u zemlji koja formalno ima sve elemente državnosti, u sportskim arenama tako lako relativizuje upravo ta državnost? I zašto se svaki put iznova ponašamo kao da se radi o izolovanom slučaju, a ne o ponavljajućem obrascu?
Stadioni bi trebali biti prostor sporta, takmičenja i emocije koja spaja, makar na 90 minuta. Umjesto toga, sve češće postaju ogledalo dubokih društvenih podjela koje se ne rješavaju, nego samo povremeno eksplodiraju pred kamerama.
U konačnici, pitanje nije samo šta se desilo tokom intoniranja himne u Mostaru. Pitanje je zašto se to i dalje dešava, zašto se ponavlja i zašto društvo već godinama nema jasan odgovor osim povremenog zgražavanja koje traje kraće od jedne vijesti.
Jer dok god ne postoji spremnost da se ovaj problem imenuje i sankcioniše dosljedno — bez obzira na to o kojem stadionu, gradu ili navijačkoj grupi se radi — ostaje utisak da se ne radi o incidentima, nego o simptomima mnogo dubljeg i opasnijeg društvenog stanja.
