Tokom početka 21. vijeka, struktura i taktike meksičkih narkokartela doživjele su duboke i dramatične promjene koje su redefinisale način na koji ove kriminalne organizacije funkcionišu.
Karteli, poput Zalivskog (Cartel del Golfo), nisu samo pojačali svoju aktivnost, već su uveli i paramilitarne metode koje su podigle nivo nasilja na alarmantne visine. Ključni trenutak u ovoj transformaciji desio se krajem 1990-ih godina, kada je pod vođstvom Osiela Cárdenasa formirana naoružana jedinica poznata kao Los Zetas. Ova grupa, sastavljena od bivših pripadnika vojske i policije, posjedovala je vojnu obučenost i taktike koje su za sobom ostavljale tragove razaranja širom teritorije Meksika.
Los Zetas su postali sinonim za brutalnost i efikasnu kontrolu teritorija, koristeći masovna ubistva, skrivene masovne grobnice i otvorene demonstracije nasilja kao sredstvo zastrašivanja i dominacije. Njihova nemilosrdnost dovela je do toga da je Zalivski kartel tokom 2000-ih dominirao gotovo svim aspektima kriminalnog tržišta droge u Meksiku, stvarajući impresivnu mrežu moći. Do sredine decenije ova dominacija bila je gotovo nepokolebljiva.
S druge strane, rivalski karteli poput Sinaloe i Huaraza, iako su u početku bili inferiorni u odnosu na Zalivski kartel i Los Zetas, prilagodili su se novim okolnostima. Oni su takođe formirali svoje naoružane jedinice koje su preuzele slične paramilitarne funkcije, što je dovelo do eskalacije sukoba i širenja nasilja. Međutim, do 2015. godine, interni sukobi i razdori unutar Zetas i Zalivskog kartela doveli su do njihovog kolapsa. Nekada jedinstvene i moćne strukture razbile su se na više manjih frakcija koje su izgubile jasno vođstvo i cilj. Iako su izgubili primat, njihov uticaj se i dalje osjećao kroz nastavak paramilitarne prakse u drugim kartelima, kao što je primjer Jalisco Nueva Generación, koji je nastavio sa brutalnim nasljeđem svojih prethodnika.
Uloga žena u kartelima
Povratak u prošlost otkriva značajne razlike. Tokom 70-ih i 80-ih godina prošlog vijeka, iako su bande bile nasilne i opasne, postojala su nepisana pravila koja su, između ostalog, zabranjivala povređivanje ili ubijanje žena i djece. Uloge žena bile su ograničene na administrativne i logističke zadatke, poput pranja novca ili upravljanja finansijama. Njihovo direktno uključivanje u nasilje bilo je gotovo nepostojeće.
Sa početkom 21. vijeka, te norme počele su da se brišu. Žene su postale ne samo logističke podrške već i aktivni učesnici u sukobima. Jedna od ključnih uloga bila je funkcija halcona – izviđača ili stražara. Iako izuzetno opasne, ove pozicije su nudile mogućnost brzog napredovanja.
Žene koje su se istakle mogle su biti unaprijeđene u status sicarija (plaćenih ubica), pa čak i do komandnih funkcija. Primjer je La Catrina (María Guadalupe López Esquivel), poznata po ulozi u kartelu Jalisco Nueva Generación.
Jedna od taktičkih inovacija bile su “medenke zamke” – operacije u kojima žene koriste svoju privlačnost da namame mete u izolovane situacije gdje ih čekaju ubice.
Priča o La Flaki
Jedan od upečatljivijih primjera je Joselyn Alejandra Niño, poznata pod nadimkom La Flaka (Mršavica). Njen nadimak povezivan je i sa kultom Santa Muerte (Sveta Smrt), značajnim za mnoge kriminalne grupe. Joselyn je, prema podacima, korištena za infiltraciju i izviđanje, a moguće je da je počela kao izviđač ili čak prostitutka.
Njena priča postala je poznata 2015. godine kada je njena fotografija sa oružjem i pancirnim prslukom objavljena na platformi Valor por Tamaulipas. Identifikacija ju je odmah učinila metom unutar sukoba frakcija Zalivskog kartela – Los Metros i Los Escorpiones.
Frakciju kojoj je pripadala predvodio je Ángel Eduardo Prado Rodríguez (Ciclón 7), dok su rivalsku frakciju vodili José Hugo Rodríguez Sánchez (El Gafe), Juan Manuel Luisa Salinas (Comandante Toro) i Juan Francisco Carizal (Metro 98). U sukobu su Joselyn i njeni saborci branili grad Río Bravo od upada Los Metrosa iz Reynose.
Nakon što je fotografija procurila, Los Metros su je označili kao prioritetnu metu. Između 12. i 13. aprila 2015. godine, zarobljena je sa još dvojicom članova Los Ciclonesa, a potom brutalno ubijena. Njeno tijelo pronađeno je u rashladnoj kutiji za pivo, uz tijela ostalih žrtava i poruku upozorenja rivalima.
"Ovo će se desiti svim prljavim ljudima koji podržavaju Ciklone, šaljite im slike, prokleti kreteni. Evo nas kako čistimo trg. S poštovanjem, 65."
"Nastavite da šaljete idiote poput ovih prokletih Ciklona, kretene, jednog po jednog ćemo vas usisati, to će se desiti svim prljavim ženama koje žele da podrže Ciklone. S poštovanjem: 65."
U posljednjoj poruci dodali su:
"Ovdje nas loša sreća La Flake tjera da razmišljamo da onaj ko živi mašući mačem, gine od drugog mača, da žanješ ono što si posijao. Mi u ovoj zemlji – Sjedinjenim Državama – takođe igramo ulogu u ovoj priči: kupujemo drogu i prodajemo oružje. I nastavit ćemo ovako, sve dok neka druga mlada žena ne postane ubica i ne koristi nadimak La Flaka."
Fotografije raskomadanih tijela izazvale su ogroman šok i jasno ilustruju brutalnost sukoba. Istražitelji su identifikovali Joselyn Alejandra Niño po tetovaži na ruci. Kada je ubijena, imala je samo 25 godina.
