Donald Trump je pooštrio svoj stav prema Grenlandu i prijetnju koju je iznio samo nekoliko sati ranije pretvorio u konkretnu odluku. Američki predsjednik je najavio da će, počevši od 1. februara, SAD uvesti carine od 10% Danskoj, Norveškoj, Švedskoj, Francuskoj, Njemačkoj, Ujedinjenom Kraljevstvu, Holandiji i Finskoj, optuženima da su se "pojavile na Grenlandu iz nepoznatih razloga".
U poruci na svojoj društvenoj mreži Truth, Trump je pojasnio da će se carina povećati na 25% od 1. juna i da će ostati na snazi „dok se ne postigne sporazum o potpunoj i apsolutnoj kupovini Grenlanda“. U nastavku slijedi objašnjenje kakve bi bile ekonomske i političke posljedice mjere koja daleko prevazilazi normalan trgovinski sukob.
Zašto ove tarife rizikuju da budu ekonomski razorne?
Jer ne počinju od nule. Nove tarife od 10%, a zatim i od 25%, bile bi dodane onima koje su već na snazi: trenutno 15% za Dansku, Švedsku, Francusku, Njemačku, Holandiju, Finsku i Norvešku, kao i 10% za Ujedinjeno Kraljevstvo. Time bi ukupno opterećenje poraslo na 40% za zemlje EU i Norvešku, a za London do 35%.
Ovi nivoi su mnogo viši od prosječnih profitnih marži u proizvodnoj industriji, koje se obično kreću između 5% i 12%. U mnogim slučajevima, izvoz u SAD bi jednostavno postao ekonomski neodrživ.
Koje bi zemlje bile najteže pogođene?
Uticaj bi bio širok, ali neravnomjeran:
Njemačka bi pretrpjela najveći udarac u apsolutnom smislu, posebno u automobilskoj industriji i naprednoj mehanici.
Francuska bi bila pogođena u vazduhoplovstvu, poljoprivredno-prehrambenoj industriji, luksuznoj industriji i hemikalijama, s rizikom trajnog gubitka tržišta.
Danska i Holandija bi osjetile snažan uticaj u farmaceutskoj, hemijskoj i poljoprivredno-prehrambenoj industriji. Za Holandiju bi to također narušilo njenu ulogu kao logističkog centra.
Švedska i Finska bi brzo prešle prag održivosti u mašinstvu, transportu, papiru i hemiji.
Norveška bi bila kažnjena uglavnom u sektorima ribljih proizvoda, metala i energije.
Ujedinjeno Kraljevstvo, počevši od osnovice od 10%, dostiglo bi do 35%, pogađajući automobilsku i farmaceutsku industriju u još uvijek osjetljivoj fazi nakon Brexita.
Kako bi ovo uticalo na evropsku i američku ekonomiju?
Efekat bi bio postepen, ali ne i linearan. Prvo povećanje carina smanjilo bi trgovinu za nekoliko procentnih poena, pri čemu bi troškovi u početku bili apsorbovani maržama ili kroz ponovne pregovore.
Prelazak na nivoe od 35-40% promijenio bi prirodu mjere. S obzirom na to da trgovina između EU i SAD-a prelazi 800 milijardi eura godišnje, mnoge kompanije bi bile prisiljene značajno smanjiti obim trgovine ili napustiti američko tržište. U SAD-u bi cijene za potrošače mogle porasti za 8% do 20%, ovisno o sektoru.
Zašto efekat ne bi bio privremen?
Zato što tako visoke carine tjeraju kompanije da reorganizuju lance snabdijevanja, a ne samo da odlažu izvoz.
Nakon što se proizvodnja pomakne ili trgovinski tokovi promijene, povratak na pravi put je skup i spor. Rizik je strukturni gubitak transatlantskih ekonomskih veza.
Kako Evropska unija može reagovati?
EU ima instrumente odmazde koji su već korišteni ranije, s protumjerama koje bi mogle iznositi nekoliko milijardi eura.
Suočena s kumulativnim tarifama ovog nivoa, evropsku reakciju bi bilo politički teško izbjeći, što bi utrlo put eskalaciji trgovine.
Jesu li ove naknade pravno održive?
Formalno, mogu se opravdati izuzetkom „nacionalne sigurnosti“ u međunarodnim trgovinskim sporazumima, ali pravno su krhki.
Ova klauzula je korištena manje od 20 puta u 70 godina i rijetko kumulativno. Njena upotreba u teritorijalne svrhe postavila bi presedan bez presedana.
Kakav bi to uticaj imalo na NATO?
Takve tarife među saveznicima bi izvršile pritisak na NATO, koji se zasniva na povjerenju i predvidljivosti i ne predviđa unutrašnje ekonomske sankcije.
Pretvaranje strateškog spora u trgovinski sukob rizikuje narušavanje kohezije saveza.
Koji je najrealniji scenario?
Trenutni i raznoliki udarci na pogođene zemlje, evropske protivmjere na srednji rok i dugoročno pogoršanje transatlantskih odnosa.
Ekonomski troškovi bi bili izvjesni; političke koristi vrlo neizvjesne.
