Nedavni sukob između Beograda i Evropskog parlamenta, javno artikulisan kroz omalovažavajuće izjave Aleksandra Vučića upućene delegaciji Evropskog parlamenta i izvjestiocu za Srbiju, nije samo još jedna retorička epizoda u zategnutim odnosima između Srbije i EU. On predstavlja kulminaciju dužeg procesa političkog distanciranja, u kojem srpske vlasti sve više tretiraju Evropsku uniju kao ključnog aktera, a ne kao strateški projekat.
Evropski parlament, uprkos ograničenjima izvršne vlasti, ostaje institucija koja najjasnije izražava zabrinutost u vezi s demokratijom, vladavinom prava i geopolitičkom orijentacijom zemalja kandidata; iz tog razloga, simbolično odbijanje susreta s njim ili njegova javna delegitimizacija samo po sebi predstavlja odbacivanje logike procesa integracije.
U ovakvom kontekstu, nije slučajno što se Vučić, paralelno s ovim sukobom, odlučuje za boravak u Abu Dhabiju, kao i Edi Rama. Prisustvo dva balkanska lidera u istom diplomatskom prostoru izvan Evrope šalje jasnu političku poruku: potraga za alternativama, ili barem percepcija alternativa, Briselu.
Ujedinjeni Arapski Emirati su posljednjih godina postali atraktivna platforma za regionalne lidere, nudeći investicije, brze dogovore i ekonomsku diplomatiju oslobođenu političkih uvjeta, kritičkih izvještaja ili zahtjeva za strukturnim reformama. Tu leži srž strateškog problema.
Blizina Emirata stvara iluziju geopolitičkog manevriranja, ali ne i stvarnu alternativu. Ovi partneri ne nude institucionalnu integraciju, demokratske garancije ili dugoročno usidravanje u političkom poretku koji proizvodi stabilnost. Oni nude kapital, uticaj i bilateralne odnose, koji mogu biti korisni kratkoročno, ali ne zamjenjuju političku i ekonomsku arhitekturu koju nudi Evropska unija. Za Srbiju, ovaj pristup riskira produbljivanje postepene izolacije od evropskog procesa, pomjerajući zemlju u sivu zonu gdje balansiranje između Zapada i drugih aktera postaje samo sebi cilj. Za Albaniju, rizik je suptilniji, ali ne i manji: percepcija vanjske politike koja teži kapitalu i trenutnim prilikama, a ne jasnoj euroatlantskoj strateškoj osovini.
U suštini, napetost između Srbije i Evropskog parlamenta i paralelno intenziviranje balkanske diplomatije prema Zaljevu nisu odvojeni događaji. To su dvije strane istog trenda: umor od evropskog uslovljavanja i iskušenje da se ono relativizuje kroz partnere koji ne zahtijevaju reforme, već nude sporazume. Problem je što je ova strategija, koliko god politički razumljiva kratkoročno, pogrešna dugoročno. Ona slabi evropski kredibilitet zemalja regije, gura Balkan ka pluralizmu saveza bez ose vrijednosti i ostavlja društva taocima centralizovanog donošenja odluka, daleko od demokratske kontrole.
U diplomatskom, ali realističnom čitanju, **Emirati mogu biti korisni ekonomski partneri, ali ne i strateški stubovi. Evropska unija, sa svim svojim krizama i sporošću, ostaje jedini projekat koji nudi institucionalnu transformaciju i dugoročnu stabilnost za Balkan. Svaki pokušaj da se ova stvarnost zamijeni iluzijom brzih alternativa riskira produbljivanje strateške dvosmislenosti regije i stvaranje veće zavisnosti, a manjeg suvereniteta.
