Novi izvještaj Transparency Internationala u BiH otkriva niz ozbiljnih nepravilnosti u finansiranju političkih partija tokom 2024. godine – od prihvatanja zakonom zabranjenih donacija do višemilionskih nepokrivenih dugova i manipulacija stvarnim troškovima kampanje.
Uprkos zakonskim ograničenjima, čak sedam političkih stranaka u Bosni i Hercegovini primilo je donacije od firmi koje posluju s državom. Riječ je o HDZ-u BiH, SDP-u BiH, SDA, Republičkoj stranci Srpske, Naprijed BiH, Demokratskoj fronti i Socijaldemokratama BiH, koje su ukupno inkasirale 15 zabranjenih donacija, što direktno krši Zakon o finansiranju političkih partija.
Najviše sumnjivih donacija zabilježeno je kod HDZ-a BiH – primjerice, firma “AGIP” iz Brčkog, iako posluje s vlastima Brčko distrikta u vrijednosti preko 700.000 KM, donirala je stranci 1.500 KM. Slična situacija zabilježena je i kod firme “Matisa” te “Posing”, koje su poslovale s vladinim institucijama, a istovremeno finansirale stranku.
Donacije firmi pod ugovorom sa državom
Kod SDP-a BiH, firma “Euromeat” donirala je 3.000 KM uprkos višegodišnjem ugovoru sa Ministarstvom odbrane BiH, koje vodi SDP-ov kadar. Druga sporna donacija stigla je iz firme “Europrost” koja je poslovala s Općinom Posušje.
Interesantan je slučaj firme “Kop i ko” koja je istovremeno donirala i SDP-u i SDA, a njeni ugovori s općinama gdje su ove stranke na vlasti prelaze milion KM.
Sporni slučajevi u RS-u i prikrivanje stvarnih troškova
U Republici Srpskoj, firma “Tehnički remont Bratunac” donirala je 45.000 KM Republičkoj stranci Srpske, iako ima višegodišnje ugovore sa MUP-om RS i djelimično je u vlasništvu entiteta. Direktor firme, ujedno i lider stranke, čini ovaj slučaj dodatno problematičnim.
Transparency International također navodi da su Socijaldemokrate BiH i Demokratska fronta primile donacije od firmi koje su imale ugovore iznad zakonskog limita, dok je firma “Almy” iz Zenice donirala stranci Naprijed BiH, iako je s državom imala desetine javnih ugovora.
SNSD pod lupom zbog prikrivenih miliona
SNSD se našao u fokusu zbog potpune netransparentnosti. Nisu prijavili nijednu donaciju, iako je procijenjeno da su na kampanju potrošili više od milion KM više nego što su zvanično naveli. Ranije je SNSD makar prijavljivao neke nenovčane donacije (npr. nastup Cece Ražnatović), ali ove godine čak ni toga nema. Pitanje koje se nameće: odakle novac?
Lažne slike o troškovima kampanja
Stranke su u 2024. prijavile samo 433.000 KM donacija od privatnih firmi – što čini tek 1,48% ukupnih prihoda. Od 138 stranaka, čak 113 nije prijavilo nijednu donaciju iz privatnog sektora. Transparency tvrdi da ovo nije realno i da mnoge stranke prikrivaju stvarne izvore finansiranja.
Nenaplaćene obaveze kao sistemska praksa
Partije često iskazuju nerealno niske troškove kampanje dok u isto vrijeme u izvještajima navode obaveze koje nisu plaćene – u 2024. godini takvih obaveza bilo je 6,9 miliona KM. Iako je to pad u odnosu na 11 miliona iz 2018., sistemsko provlačenje dugova godinama i dalje je praksa.
Najveći dug ima SDP BiH – preko milion KM, od čega se dio odnosi na firmu “Eso-Promet” iz Stoca, s kojom nisu poznati detalji saradnje. DNS duguje preko 250.000 KM, dok su pojedinci poput Milenka Cvetkovića i Edina Forte lično posuđivali strankama po 100.000, odnosno 20.000 KM.
Prijavljeno – a neuvjerljivo
Primjer koji najviše upada u oči je Bosanskohercegovačka inicijativa Fuada Kasumovića koja je prikazala 165.000 KM prihoda iz budžeta, samo jednu donaciju od 500 KM, a potrošila navodno svega 4.200 KM na kampanju – iako je po TI BiH realni iznos bio barem 220.000 KM. Postavlja se pitanje: ko je i kako finansirao kampanju?
Transparency International zaključuje da su stranke prijavile 29 miliona KM prihoda, od čega 20 miliona iz budžeta, ali da istovremeno i dalje postoji veliki nesklad između stvarnog i prijavljenog. Samo u posljednjim izborima, čak 2,6 miliona KM troškova kampanja ostalo je neprijavljeno.
