Zakon o zabrani simbola ARBiH u RS izazvao političke tenzije: pravni i ustavni sudar tumačenja
Najnoviji prijedlog izmjena Krivičnog zakonika Republike Srpske, kojim bi se uvelo kažnjavanje javnog isticanja i promoviranja zastava i simbola Armije Republike Bosne i Hercegovine, izazvao je snažne političke reakcije i otvorio novu pravnu polemiku o granicama entitetskog zakonodavstva u Bosni i Hercegovini.
Prema prijedlogu, za javno isticanje, nošenje, proizvodnju, umnožavanje ili distribuciju simbola koji se dovode u vezu s Armijom RBiH, bila bi predviđena kazna zatvora do tri godine. U obrazloženju se navodi da se radi o mjeri usmjerenoj na sprečavanje “promocije i veličanja” ratnih formacija.
Ovakva formulacija odmah je izazvala oštre reakcije u javnosti i političkim krugovima, gdje se ovaj potez ocjenjuje kao pokušaj dodatne kriminalizacije simbola koje dio građana Bosne i Hercegovine smatra historijskim i državnim obilježjem.
Pravna dilema: entitetski zakon naspram državnog okvira
Kritičari prijedloga ističu da je riječ o normi koja ulazi u koliziju s postojećim državnim zakonodavstvom, prije svega Zakonom o odbrani Bosne i Hercegovine i zakonskim okvirom koji uređuje Oružane snage BiH. U tim propisima jasno je definisano da Oružane snage BiH čine tri pješadijska puka, koji baštine vojno naslijeđe i identitet jedinica iz kojih potiču: Armije Republike Bosne i Hercegovine, Hrvatskog vijeća odbrane i Vojske Republike Srpske.
Ovakvo zakonsko rješenje uspostavlja jedinstven sistem odbrane i jasno definiše da se historijsko naslijeđe svih konstitutivnih naroda institucionalno priznaje kroz organizacionu strukturu OSBiH. Zbog toga se postavlja pitanje da li entitetski propis može uvoditi zabrane koje se indirektno odnose na simbole koji su već prepoznati u državnom okviru.
Sudska praksa: ranije odluke u korist legalnosti isticanja simbola
U ranijim sudskim postupcima na teritoriji Republike Srpske zauzimani su stavovi da samo isticanje zastave Republike Bosne i Hercegovine, uključujući i ljiljane, ne predstavlja krivično djelo niti govor mržnje. U pojedinim presudama naglašeno je da se radi o simbolu međunarodno priznate države Bosne i Hercegovine, koja je 1992. godine primljena u Ujedinjene nacije pod tom zastavom.
Ove odluke dodatno komplikuju pravni kontekst novog prijedloga, jer ukazuju na već postojeću sudsku praksu koja ne tretira isticanje tih simbola kao krivično djelo. Političke reakcije i optužbe za “predizborne motive”
Dok dio političkih aktera u Republici Srpskoj brani prijedlog kao pitanje “zaštite javnog reda i sjećanja”, opozicioni i bošnjački predstavnici ocjenjuju da se radi o političkom potezu koji ima predizbornu pozadinu i služi za mobilizaciju biračkog tijela.
U tim ocjenama se tvrdi da se ovakvim inicijativama proizvodi dodatna politička polarizacija, dok se stvarni pravni efekti dovode u pitanje zbog postojanja višeg, državnog pravnog okvira.
Ustavni okvir i mogućnost osporavanja
Pravni eksperti ukazuju da bi, ukoliko zakon bude usvojen u Narodnoj skupštini Republike Srpske, gotovo izvjesno uslijedila njegova ocjena ustavnosti pred Ustavnim sudom Bosne i Hercegovine. Argumenti koji se navode odnose se na nadležnosti države u oblasti odbrane, kao i na činjenicu da entitetski zakoni ne mogu derogirati državne propise. U tom kontekstu se ističe da bi eventualna zabrana mogla biti pravno neodrživa, posebno ako zadire u simboliku koja je već prepoznata kroz državni sistem Oružanih snaga BiH.
Širi kontekst: simboli kao političko i identitetsko pitanje
Ovaj prijedlog zakona ponovo je otvorio pitanje uloge ratnih i historijskih simbola u savremenom političkom prostoru Bosne i Hercegovine. Dok jedni insistiraju na njihovoj zaštiti kao dijelu identiteta i historijskog kontinuiteta, drugi ih smatraju faktorom političkih podjela i tenzija. Upravo zbog toga, svaki pokušaj zakonske regulacije ove oblasti u BiH gotovo neizbježno prerasta iz pravnog u političko pitanje sa snažnim emocionalnim i društvenim nabojem.
