Nacionalistička propaganda iz krugova bliskih vlasti u Beogradu oživljava opasnu retoriku o raspadu bivše Jugoslavije, ciljajući Crnu Goru i ponovo alarmirajući Balkan zbog povratka destabilizirajućih politika iz 1990-ih...
Balkan ponovo ulazi u opasnu fazu političkih i identitetskih tenzija, ne zbog spontanog sukoba među narodima, već kao rezultat povratka političkog jezika za koji je evropski kontinent mislio da ga je zakopao krvavim ratovima devedesetih. Propagandni dokumentarac koji su producirale organizacije bliske vladi u Beogradu, a koji dovodi u pitanje nezavisnost Crne Gore i artikulira prijeteće poruke poput "vratićemo se opet", nije samo periferni medijski proizvod. To je politički signal. Kodirana poruka za region. Dokaz da Srbija Aleksandra Vučića nije odustala od ideje strateške dominacije na Zapadnom Balkanu.
Na površini, Beograd pokušava održati fasadu države koja pregovara s Evropskom unijom, govori o regionalnoj stabilnosti i promoviše ekonomsku integraciju. Ali iza ove diplomatske fasade, ideološki aparat i dalje opstaje koji se hrani historijskom osvetom, emocionalnim nacionalizmom i propagandom identiteta. Dokumentarac emitovan na srpskoj i crnogorskoj televiziji nema samo za cilj relativizaciju referenduma u Crnoj Gori iz 2006. godine; on pokušava delegitimizirati samo političko postojanje crnogorske države. A to je izuzetno opasno.
U balkanskoj regiji, historija je pokazala da krize ne počinju tenkovima, već narativom. One počinju propagandnim filmovima, kolektivnom viktimizacijom, historijskim tvrdnjama, nacionalističkim sloganima i proizvodnjom ideje da su trenutne granice privremene.
Upravo je tako počeo nasilni raspad bivše Jugoslavije. Prvo je došla propaganda. Zatim mržnja. Zatim sukob.
Danas zvanična Srbija pokušava da se predstavi kao faktor stabilnosti, ali istovremeno toleriše, a u mnogim slučajevima i inspiriše propagandne strukture koje proizvode tenzije sa susjedima. To je dvostruka strategija Aleksandra Vučića: pred Briselom priča o miru, dok za domaću potrošnju dozvoljava povratak mitova o "izgubljenoj Srbiji", "srpskom svijetu" i istorijskim nepravdama prema srpskoj naciji. To je opasna igra koja sve više podsjeća na ruski model korištenja kulturne propagande kao instrumenta geopolitičkog pritiska.
Poruka „vratićemo se ponovo“ nije umjetnička metafora. To je politički jezik s jasnim teritorijalnim i identitetskim nabojem. U regiji gdje rane Srebrenice, Kosova i etničkih ratova još nisu zacijelile, takve izjave se ne mogu relativizirati kao patriotska retorika. One proizvode strah, destabilizuju međuetničke odnose i hrane ekstremističke grupe koje nastavljaju sanjati o povratku propalih hegemonističkih projekata.
Crna Gora je danas najosjetljivija meta ove strategije, jer predstavlja državu koja je jasno odabrala euroatlantsku orijentaciju, članstvo u NATO-u i postepeno distanciranje od srpsko-ruskog utjecaja. Napad na crnogorski identitet nije samo kulturni sukob; to je pokušaj slabljenja države koja se smatra izgubljenom iz tradicionalne orbite Beograda. Upravo iz tog razloga propaganda protiv Podgorice se intenzivira u vrijeme kada se Crna Gora približava Evropskoj uniji.
Ali problem nije ograničen samo na Crnu Goru. Ono što se dešava dio je šire regionalne slike. U Bosni, Milorad Dodik nastavlja da prijeti institucionalnom integritetu države. Na Kosovu, Srbija nastavlja svoju diplomatsku kampanju za oduzimanje priznanja i koristi tenzije na sjeveru kao instrument pritiska. U Crnoj Gori se koristi propaganda identiteta. Sve ovo nisu izolovane epizode. One su dio koordinirane strategije održavanja srbijanskog utjecaja na Balkanu kroz trajnu destabilizaciju.
U tom kontekstu, šutnja Evropske unije postaje sve problematičnija. Brisel nastavlja da ulaže u ideju da je Vučić „garancija stabilnosti“, dok stvarnost na terenu pokazuje suprotno. Stabilnost se ne gradi tolerisanjem agresivnog nacionalizma, niti zatvaranjem očiju pred propagandom koja dovodi u pitanje suverenitet susjednih država. Evropska istorija je pokazala da flertovanje sa nacionalističkim autokratama može proizvesti katastrofalne posljedice.
Aleksandar Vučić pokušava igrati ulogu pragmatičnog lidera na međunarodnoj sceni, ali sjena politike iz 1990-ih i dalje proganja Srbiju. Kad god ekonomija oslabi, kad god se poveća socijalno nezadovoljstvo ili međunarodni pritisak, nacionalizam se vraća kao instrument političke mobilizacije. To je klasična formula populističkih sila na Balkanu: proizvesti krizu identiteta kako bi se politički opstalo.
Regiji nije potreban povratak duhova prošlosti. Balkanu je potrebno istinsko pomirenje, poštovanje granica, evropske integracije i kraj etničke propagande. Svaki pokušaj ponovnog otvaranja historijskih rana u ime nacionalističkih projekata nije samo prijetnja susjedima Srbije, već i opasnost za sam evropski mir. I upravo tu leži najveća uzbuna: duhovi 90-ih se ne vraćaju slučajno. Vraćaju se jer neko u Beogradu i dalje vjeruje da se historija ponovo može koristiti kao političko oružje.
