Samit u Tivtu otkriva pravi razlog proširenja: Brisel se više ne vodi evropskim idealizmom, već interesima sigurnosti, ekonomije i globalnog rivalstva.
Najviši lideri Evropske unije okupljaju se danas u Tivtu, u Crnoj Gori, na samitu EU-Zapadni Balkan, u vrijeme kada se politika proširenja vraća u središte evropske agende. Ali pitanje koje se sve češće postavlja u evropskim prijestonicama je jednostavno: zašto Brisel traži proširenje sada, kada se sama Evropska unija suočava s velikim unutrašnjim izazovima?
Godinama se proces integracije Zapadnog Balkana tretirao kao politički i moralni projekat ujedinjenja kontinenta. Danas stvarnost izgleda drugačije. Rat u Ukrajini je fundamentalno promijenio strateške proračune Evrope, a proširenje se više ne posmatra samo kao politička misija, već kao geopolitička nužnost.
Albanija, Srbija, Crna Gora, Sjeverna Makedonija, Bosna i Hercegovina i Kosovo nalaze se u različitim fazama procesa pristupanja. Sve ove zemlje čine geografsko područje smješteno u srcu Evrope i gotovo u potpunosti okruženo teritorijom Evropske unije. Za Brisel, izostavljanje ove regije iz evropskih struktura predstavlja strateški rizik koji se više ne može ignorisati.
Ekonomska dimenzija je jednako važna kao i politička. Evropska unija ostaje najveći trgovinski partner i glavni investitor na Zapadnom Balkanu. Trgovina između stranaka dostigla je rekordne nivoe, premašujući desetine milijardi eura godišnje, dok evropske kompanije i dalje dominiraju ključnim sektorima ekonomija regije. Za Brisel, puna integracija Balkana znači stabilizaciju ekonomskih lanaca, proširenje tržišta i jačanje evropskog ekonomskog uticaja.
Međutim, proširenje se ne odvija u vakuumu. Rusija i dalje održava snažne političke, historijske i energetske veze s nekoliko zemalja u regiji, posebno sa Srbijom. Kina je, s druge strane, uložila milijarde eura u infrastrukturu, energiju i strateške projekte putem svoje globalne investicijske inicijative. Sjedinjene Američke Države također ostaju značajan igrač u pitanjima regionalne sigurnosti i stabilnosti.
Upravo je to rivalstvo između velikih sila transformiralo Zapadni Balkan u jedno od najvažnijih područja geopolitičkog takmičenja u Evropi. Poruka koja dolazi iz Brisela je jasna: svaki politički ili ekonomski vakuum u regiji mogu iskoristiti drugi akteri s interesima drugačijim od interesa Evrope.
Međutim, proširenje se suočava i s protivljenjem unutar same Evropske unije. Neke države članice brinu da bi prijem novih zemalja mogao dodatno otežati donošenje odluka u uniji koja se već suočava s dubokim podjelama oko sigurnosnih, migracijskih i vanjskopolitičkih pitanja.
Zbog toga sve više dobija na značaju ideja o postepenoj integraciji, gdje će zemlje kandidati dobiti pristup zajedničkom tržištu i evropskim fondovima prije nego što dobiju sva prava punopravnog članstva.
Posjeta predsjednika Evropskog vijeća, Antónia Coste, regiji i samit u Tivtu potvrđuju da proširenje više nije samo idealistički projekat za ujedinjenje Evrope. Ono je postalo strateški instrument za garantiranje sigurnosti, stabilnosti i utjecaja Evropske unije u periodu žestokog globalnog rivalstva.
Na kraju, za Brisel, pitanje više nije da li Zapadni Balkan treba integrirati, već koliko brzo se to može dogoditi. Jer se u novoj evropskoj geopolitičkoj logici nečinjenje smatra većim rizikom od samog proširenja.
