Sve intenzivniji kontakti između izraelskih zvaničnika i rukovodstva Republike Srpske otvaraju pitanje kakve interese obje strane žele ostvariti i kakve bi posljedice takva saradnja mogla imati za Bosnu i Hercegovinu.
Dok se Izrael suočava s rastućim međunarodnim pritiskom zbog rata u Gazi, vojnih operacija u Libanu i sukoba s Iranom, izraelska diplomatija posljednjih mjeseci intenzivira odnose s političkim partnerima koji su spremni održavati blisku saradnju uprkos kritikama dijela međunarodne zajednice. Među njima se sve češće spominje i rukovodstvo Republike Srpske.
Posljednja posjeta srpske članice Predsjedništva Bosne i Hercegovine Željke Cvijanović Izraelu izazvala je brojne reakcije u zemlji i regionu. Tokom posjete sastala se s izraelskim premijerom Benjaminom Netanyahuom i ministrom vanjskih poslova Gideonom Saarom, a posebnu pažnju izazvale su fotografije sa sastanka na kojima se, uz izraelsku zastavu, nalazila zastava Republike Srpske, dok zastava Bosne i Hercegovine nije bila istaknuta.
Takav protokol izazvao je oštre reakcije u Sarajevu, nakon čega je Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine uputilo protestnu notu Izraelu zbog, kako je navedeno, nepoštivanja suvereniteta i diplomatske prakse.
Sve bliža saradnja
Odnosi između izraelskih vlasti i političkog vrha Republike Srpske nisu novost, ali su posljednjih godina postali znatno intenzivniji.
Predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik u više navrata sastajao se s Benjaminom Netanyahuom u Jerusalemu, dok su istovremeno dodatno ojačani odnosi između Srbije i Izraela.
Srbija i Izrael posljednjih mjeseci najavili su proširenje saradnje u oblasti sigurnosti i vojne industrije, uključujući zajedničke projekte proizvodnje bespilotnih letjelica, dok je Beograd najavio uspostavljanje strateškog partnerstva s Izraelom.
Takav razvoj događaja pokazuje da Izrael nastoji učvrstiti svoju poziciju na zapadnom Balkanu kroz političke, sigurnosne i ekonomske veze.
Potraga za međunarodnim partnerima
Rukovodstvo Republike Srpske godinama nastoji izgraditi što širu mrežu međunarodnih partnera u trenutku kada se suočava s brojnim političkim i pravnim izazovima.
Bliski odnosi s Izraelom u Banjoj Luci vide se kao mogućnost jačanja međunarodne pozicije, posebno imajući u vidu utjecaj koji Izrael ima u Sjedinjenim Američkim Državama.
Istovremeno, promjene u američkoj administraciji i ublažavanje pojedinih mjera prema Miloradu Dodiku dodatno su ohrabrile rukovodstvo Republike Srpske da razvija intenzivnije kontakte s izraelskim zvaničnicima.
Izraelski interes
S druge strane, Izrael nastoji proširiti diplomatsku mrežu partnera u Evropi u trenutku kada se suočava s ozbiljnim kritikama zbog vođenja rata u Gazi.
Brojne evropske države posljednjih mjeseci zauzele su znatno kritičniji stav prema izraelskoj politici, zbog čega Tel Aviv pokušava graditi odnose s političkim akterima koji su spremni javno podržavati izraelske pozicije.
Takva strategija omogućava Izraelu da pokaže kako i dalje ima političke saveznike na evropskom kontinentu, posebno u pitanjima koja se odnose na međunarodne rezolucije, palestinsko pitanje i sigurnosnu saradnju.
Kontroverze oko poruka iz Jerusalema
Posebne polemike izazvale su izjave nakon sastanka u Jerusalemu.
Tokom razgovora izraelski zvaničnici govorili su o potrebi zaštite kršćana u Bosni i Hercegovini, što je izazvalo brojne reakcije budući da Ustav Bosne i Hercegovine Bošnjake, Srbe i Hrvate definiše kao tri konstitutivna naroda, a nijedan od njih nema status nacionalne manjine.
Cvijanović je, s druge strane, ponovila podršku pravu Izraela na samoodbranu te izrazila protivljenje odluci Međunarodnog krivičnog suda o izdavanju naloga za hapšenje Benjamina Netanyahua.
Historijski kontekst
Veze između pojedinih izraelskih političkih struktura i rukovodstva Republike Srpske traju više od decenije.
Tokom prethodnih godina više izraelskih zvaničnika posjećivalo je Banju Luku, dok su predstavnici Republike Srpske redovno odlazili u Izrael.
Istovremeno, Bosna i Hercegovina je u više navrata bila suočena s unutrašnjim političkim sporovima oko glasanja o međunarodnim pitanjima koja se odnose na Palestinu i Izrael, pri čemu su predstavnici Republike Srpske često zauzimali stavove koji su bili bliži izraelskoj politici.
Novi geopolitički odnosi
Jačanje saradnje između Izraela, Srbije i Republike Srpske dio je šireg procesa promjena međunarodnih odnosa na Balkanu.
Dok pojedine evropske države sve otvorenije kritikuju izraelske vojne operacije, Izrael pokušava razvijati partnerstva s političkim akterima koji su spremni održavati bliske odnose bez obzira na međunarodne kontroverze.
Za Republiku Srpsku takvi odnosi predstavljaju pokušaj jačanja vlastite međunarodne pozicije, dok Izrael kroz njih nastoji proširiti diplomatski prostor i osigurati dodatnu političku podršku u Evropi.
Ostaje da se vidi hoće li intenziviranje tih odnosa imati dugoročniji politički utjecaj ili će ostati prije svega simbolična poruka o međusobnoj podršci u periodu velikih geopolitičkih promjena.
