Rebalansom budžeta Republike Srpske za 2025. godinu planirano je da prihodi od indirektnih poreza dostignu 2,3 milijarde maraka.
Međutim, podaci Uprave za indirektno oporezivanje Bosne i Hercegovine (UIO BiH) pokazuju da je za prvih deset mjeseci ove godine uplaćeno svega 1,84 milijarde KM, što znači da planirani iznos teško može biti ostvaren do kraja godine. Ako se trend iz prethodnih mjeseci nastavi, budžet Republike Srpske ostaće „kraći“ za najmanje 95 do 97 miliona maraka.
Prema riječima jednog od vodećih makroekonomista, Vlada Republike Srpske je očigledno precijenila iznos prihoda od indirektnih poreza, računajući na rast koji nije realan u postojećim ekonomskim okolnostima.
„Uprava za indirektno oporezivanje povećala je prihode za nešto više od pet posto u odnosu na prošlu godinu, dok je Vlada RS planirala čak deset posto rasta. Od planiranih 2,306 milijardi, do sada je uplaćeno 1,841 milijarda maraka. To znači da realizacija kasni oko 80 miliona KM i da će se plan moći ostvariti samo ako u novembru i decembru dođe do drastičnog povećanja prihoda, što je malo vjerovatno“, objašnjava sagovornik.
Makroekonomista dodaje da je rapidan rast prihoda od PDV-a moguć samo u krajnje apsurdnom scenariju: „Ako bi RiTE Gacko i RiTE Ugljevik prestali s radom, Elektroprivreda RS bi bila primorana da uvozi struju po znatno višim cijenama, što bi automatski značilo i veći PDV. Međutim, takav scenarij bi istovremeno finansijski uništio Elektroprivredu RS i ekonomski devastirao entitet. Dakle, to nije rast prihoda – to bi bio finansijski kolaps prikriven kroz poreske brojke.“
Prema zvaničnim podacima UIO BiH, ukupni prihodi od indirektnih poreza za deset mjeseci 2025. godine iznosili su 10 milijardi i 88 miliona KM, što je povećanje od 5,7 posto u odnosu na isti period prošle godine kada su iznosili 9 milijardi i 544 miliona KM.
Od tog iznosa, 841 milion KM raspoređeno je za finansiranje institucija države Bosne i Hercegovine, dok je preostali dio završio u entitetima i Brčko distriktu. Republika Srpska je u tom periodu dobila ukupno 2,557 milijardi KM, od čega 72 posto, odnosno 1,841 milijarda KM, pripada entitetskom budžetu, dok se ostatak raspoređuje lokalnim zajednicama.
Pored toga, RS je po osnovu posebne putarine za izgradnju autoputeva i puteva za deset mjeseci ove godine prihodovala 137 miliona KM. Budžetom je planiran prihod od 161 milion, pa se očekuje da će taj plan čak biti premašen za oko četiri miliona maraka do kraja godine, što je jedna od rijetkih stavki koja pokazuje pozitivan trend.
Ipak, iako rast putarina i PDV-a nominalno djeluje ohrabrujuće, suština problema leži u tome da se ukupni budžetski plan pokazuje nerealnim. Umjesto planiranog suficita, Republika Srpska će se suočiti s manjkom od blizu 100 miliona KM, što bi moglo dodatno otežati ionako složenu fiskalnu situaciju, naročito u kontekstu rastućih rashoda za javni sektor i otplate duga.
Ekonomisti upozoravaju da ovakav fiskalni disbalans nije rezultat samo loše procjene, nego i dugoročnog problema strukture prihoda i rashoda – entitetski budžet previše zavisi od PDV-a, dok realni sektor stagnira. Ukoliko se trend ne promijeni, upozoravaju, Republika Srpska bi u narednim mjesecima mogla biti prisiljena na novo zaduženje kako bi pokrila budžetske rupe.
